Mieke Janssen-Matthes

Expertise

Interculturele pedagogie, MA

Mieke Janssen-Matthes is transcultureel pedagoog. Na een langdurige periode als docent en coördinator in het voortgezet anderstaligen onderwijs startte zij in 1992 de interculturele pedagogische praktijk MIJAM, waar zij jongeren en opvoeders in wisselende culturen adviseert.

Zij schreef de boeken: Op reis naar Anderland, waarin kinderen op een interactieve manier worden begeleid bij een internationale verhuizing en Het geheim van Anderland voor kinderen die al in het buitenland wonen. Beide boeken zijn ook in het Engels verkrijgbaar. Voor de tieners schreef zij ‘Anderland mail’, ook een interactief boek gebaseerd op hun belevingswereld.

Mieke werkt sinds 1953 met kinderen die te maken krijgen met cultuurwisseling. Ze is zelf grootmoeder in een internationale familie, waarin zes verschillende culturen hun plaats hebben. Recent is haar boek voor volwassenen uitgegeven: ‘Anderland, volwassen verkassen’.

Voor meer informatie over Anderland en bestellen van boeken, ook vanuit het buitenland: www. www.wereldschool.nl /boeken of /voorbereiding

Terugkeer naar het thuisland, zoals al vaker gezegd, is lastig. Voor volwassenen, maar zeker ook voor kinderen. Kinderen heten dan wel flexibel te zijn maar toch!

Waarom is terugkeer naar het thuisland lastig? In de eerste plaats omdat kinderen een andere beleving van de tijd hebben. Waar volwassenen bij hun vertrek náár het buitenland kunnen zeggen 'we gaan maar voor 2 jaar en dat is zo om, dan gaan we weer terug', betekent dat voor een kind al naar gelang zijn leeftijd iets heel anders.

Twee jaar is voor een achtjarige ongeveer de helft van het leven dat hij of zij zich kan herinneren. Als je dat omrekent naar je eigen leeftijd als volwassene krijg je een idee van de impact op een kinderleven.

Impact
Als volwassene ben je er 'maar' 2 jaar, voor een jong kind voelt die 2 jaar als een heel leven. Van de tijd ervoor herinnert het zich nauwelijks iets. En veel zicht op later ontbreekt nog. Zo is het ook bij terugkeer: de jaren in het buitenland zijn hun leven van nu, het leven ervoor is vaag of beperkt zich tot vakantie-ervaring.

Dat leven van nu moeten ze loslaten, hun vriendjes, de school, kortom de wereld waarin ze zich buiten het gezin veilig voelen. Het veilige nest, de sfeer waar ouders hard aan gewerkt hebben om die voor het gezin te creëren toen ze in het buitenland aankwamen.

Gevoelsmatig is dit zwaar, het kan gevoelens van onzekerheid en angst geven die zich bijvoorbeeld uiten in slecht slapen, juist in een periode waarin ouders al zoveel moeten regelen.

Terug gaan naar het thuisland betekent voor kinderen vaak iets heel anders dan voor de ouders. Die ervaren het thuisland als hun oorspronkelijke thuis; maar de kinderen ervaren het eerder als een familieland waar je komt om vakantie te houden, waar altijd leuke dingen gedaan worden.

Kans op teleurstelling en frustratie
Soms is er nog een herinnering aan een vroegere school of een eerder huis. Het tegenstrijdige hier is dat naarmate kinderen zich meer herinneren (en gaan idealiseren) de kans op teleurstelling en frustraties later toeneemt. De emotionele lading kan dus voor ouders en kinderen heel verschillend liggen. Bovendien is het vakantiegevoel nu weg, het gewone leven begint ook hier weer.

Terug zíjn betekent voor een kind dan ook weer zijn plaats vinden in een nieuwe groep, op school, in de familie, in de buurt, bij de sport. Nu niet meer als deel van die leuke, interessante familie die komt logeren en weer vertrekt, maar nu blijft. Ook dat kan buikpijn, hoofdpijn, slecht slapen, kortom stressproblemen geven.

Codes
Steeds weer moet je ook als kind je de nieuwe codes, regels en manieren van omgaan met elkaar eigen maken. Kinderen zijn keihard naar elkaar. Eerst ben je interessant, daarna 'stom' omdat je anders bent of doet, niet de juiste kleren draagt.

Extra lastig is het dat je als kind, na verloop van tijd, niet meer herkend wordt in je anders zijn. Denk maar aan alle ervaringen die het kind al gevormd hebben in het buitenland: je speelt spelletjes met net even andere regels, zonder dat je het weet.

Verstopte immigrant
Je kent de school-, thuis- en straattaal niet, noch de verschillen. Geintjes ontgaan je gemakkelijk en leraren bedenken zelden na verloop van tijd dat een leerling met een Nederlandse naam toch een 'verstopte immigran' kan zijn, met gaten in zijn voorkennis als gevolg.

Daar komt nog bij dat wat en hoe er wanneer onderwezen wordt per cultuur en verblijfsland verschilt. Dit alles maakt het voor kinderen, door een gebrekkig referentiekader en weinig ervaring anders en zwaarder dan voor volwassenen.

Gedragscodes verschillen per cultuur, onder volwassenen, maar ook onder kinderen en zeker tussen volwassenen en kinderen. Iedere expat kent daar wel voorbeelden van. Toch zijn deze codes de buitenkant. Die kun je je eigen maken door er over te praten met elkaar.

Tips:
De binnenkant waar je cultureel bepaalde normen- en waardensysteem ligt, ook bij het kind, verdient een eigen verhaal, omdat je juist daar als ouder in je opvoeding veel aan werkt. Wat kun je nu als ouder doen om je kind zo goed mogelijk door deze overgang heen te loodsen?

• Werk met elkaar aan een goede voorbereiding.
• Benadruk de positieve kanten: het halfvolle en halflege glas!
• Blijf bij de werkelijkheid en wek geen overdreven verwachtingen.
• Haal uit de eerdere algemene opmerkingen wat voor jouw kind(eren) van belang is en leg het uit.
• Bekijk je kind in zijn doen en laten, verandert zijn gedrag? Stiller of juist drukker? Opvliegend en bozig – dit kan een uiting zijn van verdriet.
• Probeer te herkennen wat je kind doormaakt, praat er regelmatig samen over, laat merken dat verdrietig zijn mag, ook ouders zelf vinden het niet altijd makkelijk.
• Luister vooral goed naar wat je kind probeert te vertellen, sta open voor gevoelens. Troost en wees lief.
• Betrek elkaar zo veel mogelijk bij de stappen voorafgaand aan het vertrek. 'Samen' is belangrijk.
• Neem goed afscheid , zie voor meer tips 'Op reis naar Anderland' in het kader. Enkele onderdelen zijn hier bruikbaar.
• Houd de verreikende beslissingen in eigen hand, kinderen, zelfs tieners hebben moeite met lange- termijn denken; zij kunnen consequenties van beslissingen nog niet goed overzien.
• Kinderen willen zich flink houden, voldoen aan het verwachtingspatroon van de ouders; leg uit dat je ook verdrietig mag zijn en blij tegelijkertijd.
• Samen kan zo een mogelijk stresvolle periode ook iets worden waar je van kunt genieten: mis niet de voorpret om straks weer in Nederland thuis te zijn, oude banden met vrienden en familie aan te halen.

Zo kent terugkeer met kinderen veel facetten, maar ook hier geldt: 'een rustige kapitein op het schip zorgt voor een behouden vaart'. Ik wens jullie 'wel thuis'.