Het gebied waar de twee Nederlandse mariniers zaterdag omkwamen is een open wond in de provincie Uruzgan. De inwoners die voortdurend bermbommen leggen, zijn geen ideologische Taliban, maar vooral teleurgestelde burgers.

Een prominente dokter in Tarin Kowt slaakt een hopeloze zucht als ik hem vraag naar de oorzaak van de dood van de twee Nederlandse soldaten. 'Ze zijn gestorven in een gebied waar de Afghaanse overheid en de Nederlanders maar niet met een oplossing komen', zegt hij. Twee jaar geleden kwam de zoon van generaal Van Uhm daar om. En begin vorig jaar lukte het de Afghanen vanuit dit gebied maandenlang raketten af te vuren op Kamp Holland. Daarbij verloor soldaat Azdin Chadli het leven.

Zaterdag ging het weer gruwelijk mis. Nederlandse mariniers op patrouille zagen een mijn over het hoofd en die ontplofte. Jeroen Houweling en Marc Harders kwamen om, een van hun collega’s raakte gewond. Vandaag werd het totaal verwoeste Viking-rupsvoertuig als een verschrompeld hoopje schroot teruggebracht naar Kamp Holland.
 
Geen opium
Is het omdat de Taliban de aanstaande opiumoogst verdelgen, vraag ik aan de dokter. Dat is de reden die generaal Van Uhm zaterdag aanvoerde. ‘Nee’, zegt hij, ‘dat is niet het grootste probleem’. En het feit dat het zomer wordt en de wegen beter begaanbaar zijn, dus ook voor mijnenleggers? De tweede reden die de generaal aanhaalde voor de dood van ‘zijn’ soldaten. 'Ook dat niet', stelt de dokter direct. 'Zo’n reden leidt ook af van de essentiële vragen over het gebied.'

De dorpen, waar het elke keer mis gaat in het westelijke gedeelte van het zogenaamde Deh Reshan-gebied, zijn onrustig. Dat komt omdat ze jaren genegeerd zijn door de Afghaanse overheid en de Nederlandse troepen. Bij het aantreden van president Hamid Karzai in 2002 werd Jan Mohammed gouverneur in Uruzgan, een man die recht tegenover de stammen in Deh Reshan staat. Mede door zijn toedoen hebben de Afghaanse politie en het leger vreselijk huisgehouden in dit gebied, zodat het verzet direct oplaaide. 'De inwoners zijn aan het overleven in dit gebied en daarom agressief. Ze leggen mijnen voor de Afghaanse overheid, waar ze geen vertrouwen in hebben,' zei eerder een Nederlandse expert.
 
Geen Taliban
Een medewerker van de Verenigde Naties heeft veel gesprekken gevoerd over de toekomst van Deh Reshan en ziet ook een groter probleem dan de opium of de zomer die in aantocht is. 'Het zijn geen echte Taliban', legt hij uit. 'Deze mensen wonen daar al hun hele leven. En de gewone man wordt uitgebuit door de tribale machtsstrijd'.
 
‘Wat moeten we nou doen?’, vroeg hij de leiders tijdens gesprekken. 'We hebben geen rechten', hadden ze hem toegeschreeuwd. 'Alleen de mensen die in het stammengebied van de overheid wonen hebben scholen en goede watervoorzieningen. En die worden geassisteerd door de Nederlandse troepen.'
 
Volgens de VN-diplomaat is het een vicieuze cirkel: de bevolking in dit gebied is agressief uit zelfverdediging, maar krijgen dan patrouilles op hun dak, die hun de wapens proberen af te pakken door wat in hun ogen immorele huiszoekingen zijn. 'En zo gaat het maar door.' De oplossing zit niet in de militaire post die Nederland in Deh Reshan heeft gebouwd. 'Niet alleen: deze leiders moeten uitgenodigd worden, ze willen dat de overheid een representatieve groep wordt waar zij ook wat te zeggen hebben.'
 
Geheim rapport
Een geheim rapport dat in Afghanistan is geschreven over dit gebied, stelt het niet anders. De macht moet eerlijk verdeeld worden, vinden de onderzoekers, alleen dan zal deze blinde vlek weer rustig worden. Volgens hen zijn het niet zozeer de militaire ingrepen die zullen werken. 'Dat werkt op de korte termijn.' Het vertrouwen in de Afghaanse overheid is weg en bemiddelingspogingen moeten heel serieus van de grond komen, stellen zij. De Nederlandse overheid denkt inmiddels wel na hoe ze via bemiddeling binnen moet komen in dit westelijke gebied. Maar dat heeft nog geen vruchten afgeworpen.
 
De dokter in Tarin Kowt weet zeker dat de mijnen daar zullen blijven liggen, als deze verzetsgroepen niet uitgenodigd worden voor serieuze gesprekken, legt hij uit. 'Je moet ze een luisterend oor geven, ook al is dat inmiddels heel moeilijk.' Voor hem is het vreselijk nieuws dat er weer Nederlanders zijn omgekomen in dit gebied. 'Een paar weken geleden kwamen Afghanen om toen ze de IED’s wilde ruimen. Het blijft maar doorgaan zo.'