Gaston Dorren

De taalfascinatie van Gaston Dorren (1965) begon in zijn jeugd in Zuid-Limburg. Hij studeerde ondermeer sociale wetenschappen en schrijft tegenwoordig vooral over taal en wetenschap. Hij schreef in 1999  'Nieuwe tongen. De talen van migranten in Nederland en Vlaanderen', tot groot enthousiasme van media en taalkundigen. Ook 'Taaltoerisme' is postief ontvangen.

Recensie – Het taalprogramma op de radio mag dan verdwenen zijn, er verschijnen nog steeds lekker leesbare én leerzame boeken over taal. Zoals deze amusante 'reisgids' langs 53 Europese talen van schrijver/journalist Gaston Dorren. Met enige hulp van taalwetenschapper Jenny Audring.

Het boek is te lezen als een reisgids en de schrijver geeft zelf meerdere routes aan: per taal, historisch (over de geschiedenis van een taal), familiaal (langs verwante talen) en zelfs een via een woordsoortenroute. Feit is dat elk hoofdstuk zo boordevol informatie zit, dat in één ruk uitlezen alleen al daarom af te raden is.

Proto-Indo-Europees
Op luchtige wijze legt Dorren uit dat de meeste Europese talen teruggaan tot het PIE, het Proto-Indo-Europees, een taal die meer dan vijfduizend jaar geleden gesproken werd van Europa tot India (Finland, Hongarije, Malta en Turkije uitgezonderd).

Van alle talen in de wereld lijkt het Litouws van nu nog het meest op PIE. Niet dat een hedendaagse Litouwer een gesprek zou kunnen voeren met een oude Indo-Europeaan; hij zou het PIE met veel minder moeite kunnen leren dan bijvoorbeeld een Noor, een Griek of een Nepalees, wier taal ook in het PIE wortelt. Dorren schrijft:

' ... Op tal van gebieden laat het Litouws zijn Indo-Europese afkomst blijken. Al die dingen zijn dus al meer dan tweehonderd generaties behoorlijk nauwkeurig doorgegeven. De Litouwers zijn daarmee onbetwist kampioen doorfluisteren.' (een kinderspel waarbij in een kring een woord wordt doorgefluisterd, dat aan het eind meestal deerlijk verminkt blijkt te zijn- red)

Aansprekende voorbeelden
Met aansprekende voorbeelden verklaart Dorren zijn stellingen: waarom Engels als wereldtaal een beroerde keuze was (heel moeilijk om te leren), waarom het Armeens het malle neefje is in de PIE-familie (lijkt nauwelijks op de rest); en dat het niet opmerkelijk is dat de Sami (voorheen Lappen) twintig woorden voor sneeuw hebben. En hij ontzenuwt daarbij nog eens de fabel dat de Inuit (voorheen Eskimo's) er vijftig woorden voor hebben.

Sociale aspecten
Het gaat Dorren niet alleen om grammatica, herkomst of woordenschat, hij belicht ook de sociale aspecten van taal. Hij verklaart hoe het komt dat in Zweden iedereen met 'jij' wordt aangesproken (denk aan Ikea), en maakt in het hoofdstuk 'Kaczyński kan doodvallen' duidelijk dat de mens meer tot medeleven geneigd is, als slachtoffers vertrouwde namen hebben.

Als voorbeeld neemt hij daarvoor het ongeluk met het Poolse regeringsvliegtuig, waarbij vorig jaar de halve elite van het land verongelukte. Hadden de slachtoffers geen Kaczyński, Skrzypek en Szczygło geheten maar Van Eendeburg, Speelman en Vink (de letterlijke vertalingen van de namen), dan had Nederland zich vast meer aangetrokken van dit ongeluk, zo betoogt Dorren. En zoals hij het opschreef, geloof je hem direct.

Wereldreis
Dorren neemt ons mee van Duits naar Baskisch, van Gaeilge (Iers) naar Albanees of naar het door hem genoemde 'visserslatijn, het Faerøers: de taal die nog geen vijftigduizend sprekers kent, en die vrijwel niemand wil leren: net als bij het Engels lijkt wat je ogen zien, nauwelijks op wat je oren horen.

Al met al een verrassen leuk boek, dat mogelijk een vervolg krijgt. In het NCRV-radioprogramma Casa Luna vertelde Dorren dat hij hierna wil doorreizen naar wereldtalen. Tot die tijd kan de taalliefhebber behalve bij de Europese gids ook nog terecht op Dorrens site www.taaltoerisme.nl of het blog. Daar staan veel  extra's, zoals youtubefilmpjes van al die Europese talen.

Taaltoerisme. Feiten en verhalen over 53 Europese talen - Gaston Dorren, met bijdragen van Jenny Audring, uitgeverij Scriptum, ISBN9789055948864, prijs € 16,00 (bij bestelling via de site van de auteur)

Meer artikelen lezen voor en door Nederlanders in het buitenland? Neem een gratis abonnement op het WereldExpat Magazine!