Toen Ali al-Abdallah's straf er onlangs opzat, wachtte buiten de poorten van de gevangenis in Damascus niet de vrijheid, maar een aantal agenten van de politieke veiligheidsdienst. De Syrische journalist werd prompt voor een militaire aanklager gebracht, die hem linea recta terugstuurde naar zijn cel, in afwachting van een nieuw proces.

Ali al-Abdallah wist ook tijdens zijn gevangenisstraf de autoriteiten te irriteren. Hij schreef een artikel dat het politieke systeem van Iran (een belangrijke bondgenoot van Syrië) op de korrel neemt. En dus staat hij binnenkort weer voor de rechter. Al is er volgens Hossam*, een van de advocaten die hem bijstaat, nauwelijks hoop op een goede afloop.

"Het maakt niet uit wat we doen of zeggen tijdens de rechtszaak," zegt Hossam. "De veroordeling is een politieke beslissing. Eigenlijk zijn wij er alleen maar voor morele steun."

Verklaring van Damascus
Ali al-Abdallah hoort bij een groep van twaalf intellectuelen die eind 2008 werd veroordeeld tot dertig maanden cel wegens 'het verspreiden van vals of overdreven nieuws' en 'het aantasten van het nationale sentiment.'

Het twaalftal had de Verklaring van Damascus ondertekend. Dat is een politiek statement waarin zo'n beetje alles wordt gevraagd waar de autoriteiten nerveus van worden: democratie, vrijlating van alle politieke gevangenen en afschaffing van de noodtoestand, die de overheid verregaande repressieve bevoegdheden geeft.

De arrestatie van de twaalf ondertekenaars van de Verklaring van Damascus destijds, en de nieuwe vervolging van Ali al-Abdallah nu, tekenen een beleid dat in recente jaren weer repressiever is geworden, zeggen mensenrechtenactivisten, juristen en diplomaten in Damascus. "De mensenrechtensituatie [in Syrië] verslechterde in 2009 verder, terwijl de autoriteiten politieke en mensenrechtenactivisten arresteerden, websites censureerden, bloggers vastzetten en reisverboden oplegden," stelt een recent rapport van Human Rights Watch (HRW).

Moord Libanese premier
Volgens Ali al-Abdallah's zoon Mohammed verscherpte Damascus rond 2005 de controle op dissidenten. De voornaamste reden was de Franse en Amerikaanse druk op Syrië om zijn troepen terug te trekken uit Libanon na de moord op de voormalige Libanese premier Rafik Hariri. Syrië zag dit als een voorbode van een poging tot regime change en de autoriteiten besloten de binnenlandse oppositie hard aan te pakken.

Eind 2008 kwam er een eind aan de internationale isolatie van Syrië. Een aantal Europese landen en later de Amerikaanse president Obama besloten dat een dialoog met Syrië kon bijdragen aan de regionale stabiliteit.

Amerikaanse en Europese diplomaten liepen plotseling de deur in Damascus plat en lieten het monddood maken van de oppositie ongemoeid. Mohammed: "Syrië zag de hernieuwde westerse aandacht als groen licht: doe maar wat je wil, ons maakt het niets uit, wij hebben jullie nodig."

Repressie
De rode lijnen in Syrië zijn duidelijk. Wie strijdt voor politieke hervorming, publiceert over corruptie op hoog niveau, de president op de korrel neemt, kritiek heeft op de veiligheidsdiensten, of opkomt voor de rechten van de Koerdische minderheid, loopt het risico om in conflict te raken met de autoriteiten. In het ergste geval volgt arrestatie en vervolging, maar daarvoor is men meestal al gewaarschuwd tijdens een stevig gesprek met een veiligheidsdienst. Vaak volgt er ook een strafmaatregel, zegt advocaat Hossam met een grimas: "Al mijn vrienden is tegenwoordig het reizen verboden."

Hopeloze zaken
Zodra er een datum van een hoorzitting bekend is, beginnen Hossam en zijn collega's aan de voorbereiding van weer een hopeloze zaak. Ook hun werk is bepaald niet zonder risico. In juni werd opnieuw een bekende mensenrechtenadvocaat veroordeeld tot drie jaar cel.

Hossam haalt zijn schouders op als hem wordt gevraagd of hij zich zorgen maakt over zijn veiligheid. "Natuurlijk maak ik me zorgen. Iedere keer als de telefoon gaat, maak ik me zorgen. Iedere keer als er op de deur wordt geklopt, maak ik me zorgen. Maar wat moet ik dan doen? Ermee ophouden?"

*Op verzoek van betrokkene is de naam Hossam gefingeerd.