Op 14 oktober 2010 stierf Anna, de vrouw van Martien van der Burgt, na bijna een jaar in coma te hebben gelegen. Anna overleed in een Nederlands verpleeghuis, nadat Martien vergeefs had geprobeerd haar levenstestament in Italië tot uitvoering te brengen.

Als euthanasie onmogelijk is, is er het alternatief van het staken van medische zorg, wanneer deze zinloos medisch handelen betekent. Deze optie, die in Nederland wordt toegepast, viel oorspronkelijk binnen de euthanasieregeling, maar is later verwijderd. Passieve euthanasie, zoals het eerst heette, wordt niet langer als euthanasie beschouwd, maar als correct medisch handelen. In Italië is euthanasie, actief of passief, verboden.

In maart 2010 deed Martien al eerder verslag voor de Wereldomroep over het begin van zijn gevecht om Anna levenstestament tot uitvoering te brengen. Op dat moment lag Anna al maanden in coma zonder uitzicht op verbetering. Nu, negen maanden na Anna's dood, beschrijft Martien hoe hij Anna uit Italië naar Nederland liet overbrengen, waar haar levenstestament wel mocht worden uitgevoerd. 

Jurisdictie
"De eerste stap is om Anna weer volledig onder mijn jurisdictie te krijgen. Dus word ik via de rechtbank in Den Haag binnen 2 weken haar curator (procedure geheel afhandelbaar via internet). Dit mede op verzoek van het hoofd ic van het ziekenhuis in Mirano, die haar van de afdeling af wil hebben.

Maar zonder tracheotomie kan ze de afdeling niet verlaten. Half januari geef ik daarom toestemming om dit te laten uitvoeren. Daarna kan ze naar de afdeling Lunga Degenza in Noale en een maand later naar huis om door mij verzorgd te worden. De mensen van de verpleegzorg doen alles om de verzorging van Anna thuis mogelijk te maken.

Thuis
Niemand anders bemoeit zich na korte tijd nog met Anna. De verpleegster komt uiteindelijk eenmaal per week met de huisarts, om materiaal te brengen en de bloeddruk te meten. In geval van problemen komen ze wel meteen, zoals toen haar linkeroog geopereerd moest worden of toen ze problemen met haar nieren had.

De degeneratie van haar linkeroog was het gevolg van een foutieve behandeling door de huisarts van een oedeem. Na de operatie heeft iemand uit Lourdes water gebracht en daarmee heb ik haar oog dagelijks tot aan haar dood gespoeld. Er is nooit meer een ontsteking gekomen.

Het is vreemd om te constateren, dat ik tegelijkertijd bezig ben haar dood te bespoedigen en kwetsbare delen van haar lichaam probeer te redden met de onconventionele methoden.

Naar Nederland
Vanaf eind januari werk ik aan het plan om haar naar Nederland over te brengen. De curator heeft het recht om de woonplaats te bepalen van de persoon waarover hij curator is. Na een aantal mislukte pogingen van familieleden om een plek te vinden, neem ik op advies van de NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde ) contact op met onze voormalige huisarts.

Voor opname moet iemand de formele weg binnen de gezondheidsstructuren bewandelen en de huisarts is voor in Nederland wonende mensen. Op dat moment was ik blij dat we hem 20 jaar eerder opzochten met de vraag hoe hij tegenover een eventueel euthanasieverzoek van een van ons stond en dat hij Anna's wensen toen aanhoorde. Met de wetenschap dat Anna er nog net zo over dacht als toen, bood hij aan om te helpen.

Hij was vele jaren toetsingsarts voor euthanasie - de onafhankelijke arts die door de behandelende arts moet worden geraadpleegd om tot euthanasie te mogen overgaan, volgens de Nederlandse wet. De arts gaat op zoek naar een verpleeghuisarts met de vraag om Anna op te nemen om te kunnen sterven.

Instemming
Geen arts zegt 'nee', maar ook nu is instemming van de directie noodzakelijk. Na enkele mislukkingen wordt contact gelegd met de arts die haar uiteindelijk heeft laten sterven. Hij overtuigt de directie en de juridische afdeling stuurt me de voorwaarden.

In Nederland zijn er wachtlijsten voor opname in een verpleeghuis. Er is het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) die de prioriteit van patiënten bepaalt. Anna mag die procedure niet verstoren, want ze is niet AWBZ-verzekerd in Nederland. Daarom moet in het huis een overbed gecreëerd worden met tijdelijk personeel. Dat gaat maanden duren.

Na enkele weken besluit het zorgkantoor om haar op humanitaire gronden toch op de wachtlijst te zetten. Op 14 juni 2010 ontvang ik de uitnodiging om ons te melden op 25 juni.

Ze was als een kind
Dit is de moeilijkste van alle beslissingen. Maanden ben ik alleen maar bezig geweest om haar te kunnen laten gaan. Maar de beslissing: 'Anna, we gaan en je zult sterven' is emotioneel zwaar. Na 4 maanden thuis is ze voor mij geworden als het kind, dat we nooit gehad hebben: een baby van 2 weken oud, niet in staat om te zeggen wat ze wil, 24 uur per dag is er zorg nodig voor uitzuigen en schoonmaken.

Ik spreek er met een psycholoog over, want dergelijke gevoelens voor je echtgenote koesteren, lijkt me niet normaal. Zij stelt me gerust, en verzekert dat het normaal is. Nog steeds - een jaar na dato - kijk ik met verwondering terug naar die schizofrene situatie om te zorgen voor je echtgenote, van haar te houden en te moeten constateren, dat de persoon al lang dood is.

Ze lag bewegingsloos op bed, ze bewoog het rechteroog in verticale richting, ademde vrijwel onzichtbaar en vertoonde grimassen met haar rechtermondhoek als ze pijn of kramp had. Ik legde haar hoofd 's avonds in zo'n positie, dat het speeksel uit de mondhoek wegliep, zodat ik haar 's nachts niet vaak hoefde uit te zuigen. 2 van de 3 dagen lag ze 's morgens nog precies zo. Is dat leven?

Vervoer
Op de afgesproken dag vertrekken we heel vroeg in de ochtend. Slechts 6 mensen weten van ons vertrek. Zelfs mijn huisarts heb ik pas de avond ervoor gebeld om te vragen de zorg van de verpleging te stoppen, omdat we weg zijn. Zo laat, dat er geen enkel bureau meer open is om te kunnen tegenhouden.

Op advies van mijn advocaat heb ik de uitnodiging van de Nederlandse kliniek bij me in het Nederlands en het Duits. Dit vanwege het risico dat de politie de ambulance zou aanhouden en dat ze - niet wetend wat juist was - naar Rome gaan bellen om opheldering.

Vegetatieve staat
Anna moet zo snel mogelijk weer in een normaal bed liggen om huidbeschadiging te voorkomen en we kunnen geen oponthoud riskeren. Eenmaal de Brennerpas voorbij gaat de ambulance op maximale snelheid rijden (1400 km in 13 uur), ik volg in mijn eigen auto langzaam en veilig, en arriveer 5 uur later.

Na onderzoeken door diverse specialisten bevestigt de kliniek begin september dat Anna in vegetatieve staat verkeert, dat er geen kans is op verbetering en dat de lichamelijke situatie (nieren en spierkramp) langzaam verslechtert. Maar zodanig dat ze wellicht werkelijk 20 jaar kan blijven liggen, zoals het hoofd IC in Mirano mij al heeft voorspeld.

Stoppen met zinloos behandelen
Omdat behandelen van patiënten alleen zin heeft als er vooruitzicht is op verbetering, besluit de arts, tenzij ik me als haar echtgenoot ertegen zou verzetten, te willen stoppen met 'zinloos medisch handelen'.

De preventieve Italiaanse behandeling met antibiotica van de blaas, de ogen, de peg en de tracheotomie is al gestopt op de eerste dag na opname in Nederland. De enige medische handeling voor haar betreft de voeding. Het besluit valt, om ook daarmee te stoppen.

Wens
Twee weken later deelt de arts mee, dat het moment om te stoppen is aangebroken, maar dat hij moeite heeft om een datum te kiezen. De eerste van de volgende maand, Kerstmis, haar verjaardag? Of ik met betrekking tot de dag een speciale wens heb? Ik wil haar op 4 november begraven, en die wens van mij wordt ook de zijne.

Op 4 oktober wordt de peg verwijderd, in de verwachting dat ze er de volle 15 dagen over zal doen om te sterven, gezien de staat van haar lichaam. Op 13 oktober tegen middernacht krijgt ze koorts - in snel tempo - en om 4 uur in de morgen sterft ze. Ik zit naast haar.

Yorkshire
Longontsteking of bloedvergiftiging? Er komt geen lijkschouwing en als doodsoorzaak wordt opgeschreven: gestorven door onthouding van vocht en voedsel. In Nederland kan een arts eerlijk zijn.

Anna wordt in Nederland gecremeerd en de as is op 4 november 2010 bijgezet op het kerkhof van het dorp. Een klein deel van de as heb ik op haar verjaardag uitgestrooid in Yorkshire, op de plek die ze me 20 jaar eerder heeft aangewezen. Dat je mag rusten in vrede."

Website van Martien van der Burgt

Video Italiaans actualiteitenprogramma over de dood van Anna en de onmogelijkheid van euthanasie in Italië