Dat die kekke spijkerbroek slecht is voor het milieu, wist je natuurlijk al. Door grootschalige katoenteelt verdorren enorme gebieden. Maar het populaire kledingstuk heeft ook een flink aandeel in de stijging van de zeespiegel. Net als de meloenen die je in de supermarkt koopt.

Dat blijkt uit een studie van waterdeskundigen van de Universiteit Utrecht en onderzoeksinstituut Deltares. Als een ‘bijproduct’ van hun onderzoek ontdekten ze dat overmatig grondwatergebruik, bijvoorbeeld voor de teelt van katoen of meloenen, voor maar liefst een kwart bijdraagt aan de jaarlijkse zeespiegelstijging van ruim 3 millimeter.

Marc Bierkens van de Universiteit Utrecht, één van de onderzoekers, was verrast door de uitkomst: ‘Je begrijpt dat het we het een aantal keer opnieuw hebben zitten uitrekenen, omdat we het eerst niet geloofden. Maar ja, dit kwam eruit. Dus, het was wel onverwacht.’

Klimaatrapport
De hydrologen onderzochten de wereldwijde gevolgen van grondwateruitputting - overmatig grondwatergebruik voor irrigatie, om te wassen of te douchen. Een collega van weerinstituut KNMI gaf de tip eens te kijken naar het effect van grondwatergebruik op de zeespiegel. Een groot deel belandt immers in het oppervlaktewater en stroomt uiteindelijk in zee.

Volgens Bierkens is er wel eerder onderzoek gedaan naar de relatie tussen grondwatergebruik en de zeespiegelstijging. De uitkomsten stonden zelfs in een eerdere versie van het omstreden VN-klimaatrapport, maar zijn er later weer uitgehaald omdat ze te onzeker waren.

Wegstrepen
De uitkomsten uit deze studie zijn een stuk harder, zegt Bierkens. Dat komt vooral door de omvangrijke database waarover de onderzoekers beschikken. Bierkens: ‘Wij hadden een wereldwijd hydrologisch model, waardoor we grondwateraanvulling door bijvoorbeeld regenval konden berekenen.'

Dus we konden heel goed, per land eigenlijk, of zelf nog op kleinere schaal, grondwateraanvulling en grondwateronttrekking tegen elkaar wegstrepen. En dat vervolgens integreren tot een mondiaal getal.’

Waterslurper
Met name katoen voor onze spijkerbroeken is een grote slurper van grondwater. Als daarbij ook nog inefficiënt wordt geïrrigeerd, belandt een groot deel van het water in zee. Het gevolg is dat grondwatervoorraden uitgeput raken en steeds dieper moet worden geboord.

Uit het onderzoek blijkt dat gebieden met de grootste grondwateruitputting in India, Pakistan, de Verenigde Staten en China liggen. Maar ook in Zuidoost-Spanje, waar veel meloenen en nectarines vandaan komen, begint de bodem van de waterput in zicht te komen.

Dure oplossingen
Om een eind aan de grondwateruitputting te maken, zou er volgens Bierkens in de eerste plaats efficiënter moeten worden geïrrigeerd. Andere mogelijkheden zijn een stuk duurder, zegt Bierkens. ‘Je kunt de grond infiltreren met oppervlaktewater, maar dan moet je dat eerst daar naartoe brengen. En ten slotte zou je ook zeewater kunnen ontzilten. Dat kost wel heel veel energie.’

Het zijn maatregelen die rijkere landen zouden kunnen nemen. ‘Maar voor watergrootverbruikers als India en Pakistan liggen ze waarschijnlijk wat lastiger’, aldus Bierkens. Bovendien zou de extra energie die nodig is voor ontzilting en transport van water weer kunnen leiden tot versterking van het broeikaseffect. Daarmee zou het door ons gebruikte water alsnog leiden tot een stijgende zeespiegel.

Illustratie:
De figuur linksboven laat de grondwateraanvulling zien (het gedeelte van de neerslag dat doorsijpelt naar het grondwater), de figuur rechtsboven vertoont de intensiteit van de grondwateronttrekkingen op de wereld, en de onderste grote figuur geeft de wereldwijde grondwateruitputting weer. In dit figuur betekent ‘1000’ 1 km3 water. In de grijze gebieden zijn geen gegevens bekend over grondwateronttrekkingen.