'Stop het gebruik van qat' is een opvallend geluid in de Somalische gemeenschap in Nederland. Gebruikers van het verdovende middel zouden voor veel overlast zorgen. Maar in Nederland valt het kauwen van blaadjes van de qat-plant niet onder de Opiumwet.

Somaliërs zijn erg verknocht aan het kauwen op qatbladeren. Het maakt in hun vaderland deel uit van het dagelijkse leven. Gasten krijgen na het diner qat aangeboden. De bladeren hebben een licht stimulerende werking en verdrijven honger en vermoeidheid. Toen een Somalische rechter in 2006 het gebruik van qat tijdens Ramadan verbood, leidde dat tot rellen in de stad Kismayo.

Verdovend
Ook onder de 25.000 Somaliërs die in Nederland wonen, is qat erg populair. Niet alleen als genotsmiddel: qat wordt ook gebruikt om gevoelens te verdoven. Somalische vluchtelingen kunnen getraumatiseerd zijn, ze spreken de taal vaak niet en de werkloosheid in de gemeenschap is hoog.

In Somalië wordt qat alleen gebruikt door oudere mannen. In Nederland ook door jongeren en vrouwen. Vier keer per week landen vliegtuigen met de blaadjes van de qatboom vanuit de Keniaanse stad Nairobi op Schiphol. Vanuit Nederland wordt de qat naar Scandinavië gesmokkeld, waar veel Somaliërs wonen.

Criminaliteit
In Noorwegen is qat verboden, in Nederland niet. Tot verdriet van Ahmed Abdulwahab van de Somalische stichting Dalmar. Hij is een campagne gestart tegen het gebruik ervan. 'Het kan tot slaapstoornissen leiden, hartproblemen, agressief gedrag en stemmingswisselingen. Ook veroorzaakt qat kanker.'

In Nederland is de criminaliteit onder de Somalische jeugd hoog. Volgens Abdulwahab speelt het gebruik van qat daarbij een belangrijke rol.

Gering risico
Maar volgens de Nederlandse overheid is het gebruik van qat onschuldig. Twee jaar geleden oordeelde minister Ab Klink van Volksgezondheid dat het geen risico vormt voor de openbare orde. Ook zou qat de gezondheid geen ernstige schade toebrengen.

Volgens actievoerder Abdulwahab onderkent Nederland niet wat qat allemaal veroorzaakt in de Somalische gemeenschap. Hij probeert zijn landgenoten op de risico's te wijzen. Abduwahab: 'Die zien het alleen als genotsmiddel. Iets dat je gebruikt voor de gezelligheid. Maar het is een geestelijke verslaving.'

Terroristen
En dat is er nóg een bezwaar. De opbrengst van de handel in qatbladeren verdwijnt in de kas van de terroristische organisatie al-Shahab in Somalië, zo ontdekten Nederlandse journalisten deze zomer. Deze aan al-Qaeda gelieerde organisatie wil in Somalië een islamitische staat vestigen.
 
De tegoeden van al-Shahab zijn bevroren, zodat de handel in qat een van de weinig manieren is om nog aan geld te komen. Maar de Nederlandse veiligheidsdienst AIVD zegt onvoldoende bewijzen te hebben dat al-Shahab de handel van qat in West-Europa in handen heeft.