Als zelfs Europa sociale media gaat blokkeren, lachen landen als China in hun vuistje volgens burgerrechtenactivisten. Schept de reactie van de Britse regering op de rellen van deze maand een gevaarlijk precedent? Of is een uitknop voor sociale media nog niet zo'n slecht idee?

Toen premier David Cameron na de rellen het parlement in Westminster toesprak, wees hij in de richting van Facebook, Twitter en RIM, de makers van de populaire Messenger-software voor Blackberry 'smartphones'. Dankzij deze bedrijven konden de relschoppers ongestoord informatie uitwisselen, stelde de premier.

Cameron stelde voor om relschoppers de toegang te ontzeggen tot sociale netwerken als er reden was te denken dat ze op geweld uit waren. Zo'n blokkade zou in het westen ongehoord zijn. Er kwamen dan ook veel boze reacties: een aanval op de democratie? Of een wanhoopsdaad van een politicus in het nauw?

Chinese waarschuwing
De Chinese staatsmedia waren in elk geval in hun nopjes. De plannen van Cameron werden bejubeld als een 'gedurfde maatregel', en ontwikkelingslanden werd aangeraden om zich vooral niet te laten meeslepen door blinde bewondering voor het westerse democratische model.

Nog verontrustender wellicht was de waarschuwing aan het adres van voorstanders van internetvrijheid in China zelf: die moesten 'maar eens goed nadenken'. Was dat wat Cameron voor ogen had? Een aanval op dezelfde middelen waarmee de Egyptenaren eerder dit jaar president Hosni Mubarak ten val brachten?

Zinloze blokkade
Ook in Nederland werd furieus gereageerd op de toespraak. Nederland is sinds juni het eerste land waar vrije toegang tot internet voor consumenten is opgenomen in de wet. 'Sociale onrust voorkom je niet met een verbod op sociale media', zegt Ot van Daalen van de internetwaakhond Bits of Freedom.

Als voorbeeld noemt hij de onlusten in Los Angeles in 1992 na de gewelddadige arrestatie van de zwarte taxichauffeur Rodney King, en de opstand in Egypte. In 1992 was er immers nog geen internet. En in Egypte, zegt Van Daalen, gingen de protesten gewoon door nadat de autoriteiten het internet hadden afgesloten.

Volwassen internet
PvdA-Kamerlid Diederik Samsom is het niet met Van Daalen eens. Tegen het beleid van zijn eigen partij in, kwam Samsom tijdens de Britse rellen met een veel geretweete boodschap op Twitter waarin hij het tijdelijk blokkeren van 'pingen' - communiceren via het gratis Blackberry Messenger - steunde.

Het internet is volwassen geworden, stelt Samsom. Daarmee is het tijd voor een nuchtere discussie over de publieke veiligheid. Maar volgens experts op veiligheidsgebied slaat Samsom de plank mis. Want ook het verkeer op Blackberry Messenger is volgens hen gemakkelijk af te tappen. Blokkeren is niet nodig.

Boodschapper
'Als je een gewone Blackberry hebt die je in de winkel hebt gekocht', zegt beveiligingsexpert Ross Anderson van de universiteit van Cambridge in Groot-Brittannië, 'en als je boodschappen stuurt waarmee je een misdaad helpt beramen, dan heeft de politie daar zo toegang toe.'

'Blaming the (Blackberry) Messenger' - de boodschapper de schuld geven - is wat Cameron en Samson volgens experts zoals Anderson doen. 'Politici overal hebben het gevoel dat ze onder druk staan om iets te doen', zegt hij. Vaak komen ze dan met 'onpraktische' maatregelen die weer snel vergeten worden.

Slechte reputatie
Wel is er volgens Anderson steeds minder respect in West-Europa voor de wettelijke rechten van burgers. Hij vergelijkt de plannen van Cameron wat dat betreft met de beruchte wet in Frankrijk, waarmee iemand die drie keer wordt betrapt op illegaal downloaden van het internet kan worden afgesloten.

'Frankrijk speelt China in de kaart met de 'three-strikes-and-you're out' wet. En ook andere landen in Europa brengen het er niet best van af. Neem bijvoorbeeld Denemarken, waar plannen bestaan voor verregaande internetcensuur. Groot-Brittannië lijkt nu ook die kant op te gaan.'

Democratische discussie
Alleen de VS lijken volgens Anderson hun reputatie als verdediger van de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting op internetgebied serieus te nemen. Maar volgens Courtney Radsch van het Amerikaanse instituut Freedom House, is dat wel erg kort door de bocht.

'In Groot-Brittannië wordt gediscussieerd over de vraag of de regering het recht heeft om bepaalde sociale media af te sluiten: een democratische discussie, waaraan iedereen deel kan nemen. Terwijl er in landen als China, Birma of Cuba sprake is van verregaande beperkingen op alle fronten.'

Tahrirplein
Het tijdelijk blokkeren van specifieke sociale netwerken om geweld te voorkomen zoals nu in Groot-Brittannië wordt besproken, is iets heel anders dan het platleggen van het hele internet zoals in Egypte, zegt Radsch. Tussen het Tahrirplein in Caïro en Trafalgar Square in Londen zit nog altijd een wereld van verschil.