Nederland moet diep in de buidel tasten om Suriname te vergoeden voor het slavernijverleden. Dat zegt de Surinaamse econoom Armand Zunder, die heeft berekend dat de voormalige Nederlandse kolonie recht heeft op herstelbetalingen ter grootte van 50 miljard euro. Maar zo'n claim is niet onomstreden: 'Dit is een puur emotionele discussie, die met de ratio niets te maken heeft'.
 

Surinamers vieren op 1 juli de afschaffing van de slavernij. Toen kolonisator Nederland in 1863 een eind maakte aan slavernij, leefden er circa 35.000 Afrikaanse slaven in Suriname. Ruim 100 jaar later, in 1975, werd Suriname een onafhankelijke staat.

Nederland zegde Suriname toen een bedrag van anderhalf miljard euro toe, dat pas kort geleden in zijn geheel is afbetaald. Een schijntje in de ogen van Armand Zunder: 'De kern van mijn boek is dat in de koloniale periode -vooral van 1650 tot 1940- een enorme migratie van kapitaal heeft plaatsgevonden vanuit Suriname naar Nederland. Na die periode is de Surinaamse economie in uitgemergelde toestand achtergelaten.'

Zunder berekende -op basis van allerlei archiefstukken en economische modellen- hoeveel de Nederlandse economie van Suriname heeft geprofiteerd. Hij vindt dat Nederland Suriname hiervoor een vergoeding moet betalen. In zijn boek 'Herstelbetaling' komt Zunder uit op een bedrag van 50 miljard euro. Ter vergelijking: de Nederlandse rijksbegroting voor 2010 bedraagt zo'n 270 miljard euro. 

Afschaffing
Zunder maakt een vergelijking met andere gevallen, waarin landen wel dergelijke betalingen hebben verricht. 'Met name Nederland heeft na de Tweede Wereldoorlog herstelbetaling geëist en gekregen van Duitsland. Duitsland heeft meer dan 120 miljard betaald aan joden en betaalt nog steeds. Elk beschaafd land dat misdaden tegen de menselijkheid heeft begaan, moet in de spiegel kijken. Het moet niet alleen komen tot spijtbetuigingen, maar daar ook de consequenties uit trekken.'

Niet alleen Surinamers discussiëren over herstelbetalingen aan slachtoffers van slavernij. De internationale organisatie DiversCités van de Franse Senegalees Karfa Diallo heeft het Franse parlement opgeroepen tot herstelbetalingen aan voormalige kolonies. DiversCités roept ook andere Europese staten hiertoe op, waaronder Nederland in verband met zijn rol in de slavenhandel.

In Afrika zelf kwam een internationale onderzoekscommissie in 1999 met een compensatie-eis. Europese en Amerikaanse staten die van de slavernij hadden geprofiteerd zouden een bedrag van 777 biljoen dollar (met 12 nullen) aan Afrikaanse staten moeten uitkeren.

Misdaad
Slavernij is volgens internationaal recht tegenwoordig een misdaad tegen de menselijkheid, maar behalve Haïti heeft geen enkel land ooit om herstelbetalingen gevraagd voor schade uit de slavernijperiode. Aldus historicus Gert Oostindie van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV).

Wel zijn er andere vormen van herstelbetalingen of 'reparations', zoals het internationaal genoemd wordt: 'Onder reparations hoort ook dat je in het onderwijs aandacht besteedt aan dit verleden, dat een overheid excuses aanbiedt, dat er onderzoek gedaan kan worden, een museum wordt ingericht. In die immateriële sfeer zijn wel door allerlei landen gebaren gemaakt. Bijvoorbeeld door Amerika, Engeland, Frankrijk, Nederland. Opmerkelijk genoeg hebben Spanje en Portugal dat veel minder gedaan. Maar echt uitbetalen is nergens gebeurd.'   

Geloofwaardig
Armand Zunder vindt het jammer dat er in Suriname weinig steun bestaat voor zijn pleidooi om een schadeclaim. Maar de Antilliaanse historicus James Schrils  -afkomstig van die andere voormalige kolonie van Nederland in de Caraïben- vindt de claim van Zunder niet geloofwaardig.

'Ik vind het als historicus belachelijk dat soort claims te leggen. Je kunt dit bedrag op geen enkele wetenschappelijke wijze hard maken. Ik voel me totaal niet verantwoordelijk voor wat mijn over-over-overgrootvader ooit heeft gedaan. Dit is een puur emotionele discussie, die met de ratio niets te maken heeft. De Surinaamse en de Antilliaanse regeringen zouden een emancipatieproces moeten beginnen om zich los te rukken uit dat slavernijverleden,' vindt Schrils. 'Dát zijn zinvolle discussies, waaraan Nederland dan eventueel een geldelijke bijdrage kan leveren.'