Waar houdt nieuwsgaring op en begint het stalken? De Telegraaf publiceerde een telefonisch interview met het gewonde negenjarige jongetje Ruben, dat op miraculeuze wijze als enige de vliegtuigramp overleefde. Maar andere media zochten evenzeer de grens van de betamelijke verslaggeving op. En waar ligt die grens eigenlijk?

Vlak na het ongeluk ging de aandacht van de pers vooral uit naar de oorzaak van de ramp. Maar toen Ruben als enige overlevende het vliegtuig werd uitgedragen, richtten de internationale media zich massaal op hem. Zo was 'Ruben de wonderboy' geboren. Op internet en in internationale media verscheen in close-up Rubens gehavende gezicht en was te zien hoe hij aan het beademingsapparaat lag in bed op de intensive care-afdeling van het ziekenhuis in Tripoli.

In Nederland worstelde de pers met de vraag of zo'n close-up foto niet te ver ging. De Wereldomroep en sommige kranten kozen voor foto's die van verderaf waren genomen; anderen, zoals Sp!ts, het AD en De Telegraaf pakten groot uit met close-ups op de voorpagina.

Urenlange operatie
De Telegraaf kreeg ook Ruben zelf aan de telefoon, naar eigen zeggen 'per ongeluk' via de behandelend arts. De krant besloot toch de paar gestelde vragen aan Ruben en zijn antwoorden te publiceren. Zo las wakker Nederland hoe het jongetje aan de telefoon in huilen uitbarst. Hij realiseert zich op dat moment dat hij geen familie aan de telefoon heeft, maar een journalist. Ruben had net een urenlange operatie achter de rug, was zich niet bewust van het vliegtuigongeval en ook niet van de dood van zijn ouders en broertje.

Sinds de publicatie van het interview wordt De Telegraaf overstelpt met kritiek. 'Hoe haalde de krant het in zijn hoofd contact te zoeken met een gewonde minderjarige, die nog niet eens weet wat hem overkomen is?' Op Twitter krijgt de krant er het hardst van langs: een actie om De Telegraaf te boycotten zwelt aan en honderden lezers kondigen aan hun abonnement op te zeggen. 'Vrije nieuwsgaring mag van mij heel ver gaan. Maar hier is een fatsoensnorm overschreden,' twittert W. Wildschut uit Rhenen.

Vervolgens werd op last van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken het Libische ziekenhuis beveiligd en mocht alleen familie Ruben bezoeken.

Fatsoensnorm
Waar ligt de grens van wat een medium kan tonen, welke norm dient gehanteerd te worden bij dergelijke rampen? Media-ethicus Huub Evers vindt dat het jongetje een icoon van de ramp is geworden en dat daarom kranten zijn foto's, met enige terughoudendheid, mogen afdrukken, maar een interview gaat echt te ver. 'Je moet kinderen - zeker in die toestand - met rust laten.'

Familie mag wel benaderd worden, vindt Evers. Maar de familie van Ruben heeft nu juist expliciet aangegeven geen contact te willen met de media. En, niet onbelangrijk, dat was voordat de krant het interview met Ruben publiceerde. 'De Telegraaf heeft duidelijk een grens overschreden', concludeert Huub Evers.

Zondebok
Mooi zo, de zondebok is gevonden. Of is dat iets te makkelijk? Want De Telegraaf blijkt niet de enige te zijn die in de drang om te scoren de grenzen van de privacy opzoekt. De NOS las fragmenten voor uit het reisdagboek van een overledene, dat tussen het puin werd gevonden. En een filmopname van de Libische staatstelevisie, waarop de toen nog niet geïdentificeerde Ruben breeduit in beeld komt, werd eveneens door onder andere de NOS uitgezonden.

De Volkskrant noemde slachtoffers bij voor- en achternaam, inclusief woonplaats. Ook hebben media foto's van slachtoffers gehaald van sociale mediasites als Hyves en Facebook en wordt aangebeld bij nabestaanden van slachtoffers.

Roomser dan de paus
Offert de media het respect voor privacy in hun jacht naar scoops? We kunnen niet doen alsof wij in Nederland in een reservaat zitten, meent Evers. 'In de internationale pers en vooral op internet gaat men veel verder dan in de Nederlandse pers. We moeten in Nederland niet roomser dan de paus proberen te zijn.'

Misschien is het ook te makkelijk om de schuld bij de pers te leggen. Bijna iedereen heeft tegenwoordig een camera bij zich, alles wat opvalt wordt meervoudig op beeld vastgelegd. Op een televisiefilmpje is duidelijk te zien hoe zelfs een Libische arts Ruben in zijn ziekenhuisbed fotografeert, alsof het de normaalste zaak is van de wereld.

Ethiek of geen ethiek, De Telegraaf heeft inmiddels haar excuses aangeboden. 'Het is nooit onze bedoeling geweest om misbruik te maken van de situatie van Ruben.', laat de krant weten. Wie volgt?