Er is nieuw onderzoek nodig naar het geweld van Nederlandse militairen bij de onderdrukking van de onafhankelijkheidsstrijd in de voormalige kolonie Indonesië. Dat bepleiten drie vooraanstaande Nederlandse onderzoeksinstituten. Ook Indonesische wetenschappers moeten betrokken worden bij het onderzoek.

Eind 2011, bijna zeventig jaar na dato, kwam de Nederlandse regering officieel met excuses en een schadevergoeding voor het bloedbad in het Javaanse dorp Rawagedeh. Bij een speurtocht naar een onafhankelijkheidsstrijder schoten Nederlandse militairen daar zeker 120 mannen dood. Indonesiërs spreken van 431 doden. Nederlandse militairen hebben nog meer massaslachtingen op hun naam staan, onder meer op Zuid-Celebes waar honderden mensen in koelen bloede werden gedood.

Objectiveren
Hoewel deze oorlogsmisdaden bekend zijn, is toch verder onderzoek nodig, zegt historicus Gert Oostindie. ‘Het is afgelopen decennia met plukjes bekend geworden. Af en toe is er een incident, zoals laatst met Rawagedeh, waarbij de Nederlandse regering ook toegaf dat militairen zich schuldig hebben gemaakt aan excessen. Maar het totale beeld ontbreekt. Daardoor krijg je dat iedereen het zijne of hare kan halen uit die periode.'

Het overzicht ontbreekt omdat er decennialang in Nederland bewust geen onderzoek is gedaan naar deze zwarte periode, zegt Oostindie. ‘Van de Indonesische kant heeft het lang geduurd voordat ze zeiden: we moeten het objectiveren wat daar gebeurd is. Je ziet dat er zowel in Nederland als in Indonesië ruimte is ontstaan om er samen naar te kijken. Het gaat dan niet alleen om excessen van Nederlandse militairen, maar er is ook van Indonesische kant en bij Indonesiërs onderling van alles en nog wat gebeurd.’

Excellent idee
Advocate Liesbeth Zegveld, die nabestaanden van Rawagedeh bijstond, vraagt zich in de Volkskrant af wat een nieuw onderzoek nog kan opleveren nu de meeste direct betrokkenen dood zijn. Aan de andere kant kan de afstand in tijd ook positief werken. Oostindie: ‘Ik denk dat het nu pas mogelijk is om dit gezamenlijk Nederlands-Indonesisch te doen. Indonesische collega’s hebben ook grote belangstelling, terwijl het in de periode-Suharto niet mogelijk was om de Indonesische kant kritisch te bevragen.’

De Volkskrant haalt de Indonesische historicus Bambang Purwanto aan die spreekt van een ‘excellent idee’, vooral omdat in Indonesië wordt gewerkt aan een standaardwerk over de eigen geschiedenis.

Vreselijk gedrag
‘Er wordt ook niet systematisch nagedacht over de vraag waardoor het komt dat militairen of burgers in bepaalde situaties zulk vreselijk gedrag gaan vertonen’, vervolgt Oostindie. Die vraag heeft volgens hem ook een hedendaagse relevantie. ‘Je hoeft maar te denken aan de Nederlandse missie in Afghanistan.’

 
Nederland noemde het optreden tegen de Indonesische nationalisten indertijd eufemistisch ‘politionele acties’. ‘We beschouwden het toenmalige Nederlands-Indië als ons bezit en wilden het daarom geen oorlog noemen’, aldus Oostindie. Na ruim drie jaar strijd, die enkele duizenden Nederlanders en naar schatting 150.000 Indonesiërs het leven kostte, werd Indonesië in 1949 alsnog onafhankelijk.