Ruzie om werking Tamiflu

Wetenschappers kibbelen over het effect van virusremmer Tamiflu. Volgens de een is het een belangrijk wapen in de strijd tegen de Mexicaanse griep, volgens de ander is het nut nooit bewezen.

De werkzaamheid van de virusremmer Tamiflu is onvoldoende onderzocht, zegt epidemioloog Luc Bonneux van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. Volgens hem bestaat er geen bewijs dat de virusremmer bijdraagt aan het voorkomen van ernstige complicaties bij de Mexicaanse griep. Maar Jaap van Dissel van het Leids Universitair Medisch Centrum is ervan overtuigd dat het werkt.

Bonneux stoort zich vooral aan zogenaamd wetenschappelijke studies. In een artikel voor het Nederlands Tijdschrift voor de Geneeskunde schrijft hij dat een veel aangehaalde studie naar de werkzame stof oseltamivir in Tamiflu is uitgevoerd en betaald door de Zwitserse medicijnfabrikant Roche. Toevallig is dit ook het bedrijf dat Tamiflu op de markt brengt.

Onbetrouwbaar
Volgens de Belgische epidemioloog is er veel aan te merken op het onderzoek. Bonneux betwijfelt of de testgroepen in de Roche-trial voldoende overkomsten vertoonden om harde conclusies te trekken. Roche zou de resultaten zo voordelig mogelijk hebben voorgesteld. Hij pleit voor grotere en betere studies om zekerheid te krijgen over de effectiviteit. Bovendien zouden nauwelijks complicaties optreden bij grieppatiënten, zoals longontsteking, ook niet bij risicopatiënten. Een kuur is daarom overbodig.

Lastig onderzoek
Het zijn uitspraken die prof. Jaap van Dissel, hoogleraar infectieziekten aan het Leids Universitair Medisch Centrum en lid van de Gezondheidsraad, graag voor diens rekening laat. “Studies naar de werkzaamheid van Tamiflu zijn gewoon lastig”, zegt hij. Twee groepen proefpersonen ontwikkelen hopelijk een seizoensgriep. De ene groep krijgt medicijnen, de andere niet, en daaruit moet blijken of een middel werkt. In de ideale situatie. “Want griepverschijnselen hoeven niet te duiden op een griepbesmetting”, zegt Van Dissel. “Als een proefpersoon geen griep heeft, werkt Tamiflu ook niet.”

Volgens de Leidse hoogleraar is Tamiflu in de huidige pandemische situatie wel degelijk effectief. “In zo’n setting weet je zeker dat er sprake is van griep. Dan blijkt dat 80 procent van de mensen in de omgeving van een patiënt beschermd is. Zeker als het direct wordt toegediend. Hoe sneller hoe beter.”

Opschudding
Het is niet de eerste keer dat Bonneux Tamiflu in twijfel trekt. In een opiniestuk in het Belgische blad De Tijd schreef hij eerder dat de virusremmer als middel tegen de milde griep, die de H1N1-influenza feitelijk is, alleen de medicijnenproducenten iets oplevert. Het bewijs dat Tamiflu de epidemie met een dag vertraagt is volgens hem alleen te vinden in ‘de virtuele wereld van een duister computermodel’.

”De telefoon staat roodgloeiend”, zegt Bonneux, verbaasd over de opschudding die zijn artikel nu veroorzaakt. “Terwijl ik echt niets nieuws vertel. Toen de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) Tamiflu in 1999 goedkeurde, twijfelde die al over de effectiviteit.” De FDA acht de werking van het middel bij mensen met een slechtwerkend immuunsysteem of ernstige hart- en vaatziekten niet bewezen.

Duidelijke afwegingen
Bovendien is Tamiflu duur, moeten relatief veel mensen worden behandeld om hun omgeving te behoeden voor besmetting en biedt het slechts beperkte bescherming. “Een preventieve dosis antibiotica werkt beter”, vindt Luc Bonneux. “De complicaties bij griep veroorzaken meer problemen dan de ziekte zelf. Een longontsteking is goed behandelbaar met antibiotica. Daartegen helpt echt geen Tamiflu.” Overigens sluit hij niet uit dat het middel wel nuttig is voor mensen in risicogroepen, zoals ouderen en chronisch zieken.

“Dat is precies het Nederlandse beleid, dus ik begrijp zijn probleem niet”, zegt Van Dissel van het LUMC. Nederland is veel strenger dan bijvoorbeeld Groot-Brittannië waar Tamiflu gewoon via internet is te bestellen. “Alleen mensen in risicogroepen komen in aanmerking voor een recept en een patiënt moet altijd met de huisarts overleggen. Zeker bij kinderen moet de arts een duidelijke afweging maken.”

Van Dissel ziet weinig alternatieven. “We hebben het niet over een venijnig wintergriepje, maar over een influenza waartegen weinig mensen immuniteit hebben ontwikkeld. We weten dat er veel behandelingen nodig zijn om verspreiding van de epidemie tegen te gaan. Maar niets doen is geen optie. Bonneux noemt het glas half leeg, wij hebben het liever halfvol.”