Een grote schoonmaak in het stelsel van regels over de ruimtelijke ordening in Nederland. Van de 39 nationale regelingen mogen er van minister Schulz van Infrastructuur en Milieu 26 in de prullenbak.

Veel wet- en regelgeving gaat naar de gemeenten, het rijk houdt alleen nog de regie in het geval van grote natuurgebieden. 'Regels schrappen is niet erg, maar je moet wel een visie hebben', zegt hoogleraar milieukunde Klaas van Egmond aan de Universiteit van Utrecht.

Ingewikkeld
'Het beleid in Nederland leidt aan een enorme ingewikkeldheid en dat is een grote bedreiging voor de samenleving als geheel', meent Van Egmond die tot een paar jaar geleden directeur van het Natuur en Milieu Planbureau was.

'Veel dingen kunnen niet meer worden georganiseerd omdat het te ingewikkeld is. In de Ruimtelijke Ordening waren wel twintig regelingen voor nationale structuren, landschappen, groenzones, blauwe zones, enzovoort. Dat was allemaal op elkaar gestapeld waardoor niemand het meer kon volgen.'

'Met als gevolg dat het beleid ook geen effect meer heeft. In de chaos die dan ontstaat, krijg je allerlei vormen van misbruik. Dus het is erg goed om daar weer een behapbaar geheel van te maken.' 

Zichtlocaties
Volgens van Egmond is er al jaren een beweging aan de gang dat het Rijk taken overhevelt naar de provincies en de gemeenten, ook als het om ruimtelijke ordening gaat. Lokale mensen zouden de 'ingewikkeldheid' van de regels wel kunnen behappen.

Een andere gedachte is dat op die manier de lokale economie – lees projectontwikkelaars – meer hun gang kunnen gaan. De hoogleraar noemt dat een grote vergissing. 'Je moet inderdaad de boel eenvoudiger maken, maar vergeet niet dat we hier in een heel klein land leven met 17 miljoen en straks 19 miljoen mensen.'

'Als je wilt wat natuur en landschap wilt overhouden en ruimte voor goed en hoogwaardig wonen en ruimte voor economie en mobiliteit, dan moet je dat ragfijn organiseren. We kennen allemaal die enorme zichtlocaties langs wegen waarbij gemeenten eigenlijk bezwijken voor puur economische belangen.'

Bloemendalerpolder
Van Egmond trekt de vergelijking met een orkest. 'Er moet een dirigent zijn die ongeveer aangeeft wat we gaan doen.' Hij noemt de Bloemendalerpolder tussen Muiden en Weesp. Die lag eerst in het Groene Hart, zodat daar niet gebouwd mocht worden. Maar nu mogen er tot 2020 maximaal drieduizend huizen worden gebouwd.

'Toen daarvoor de eerste ontwerpen voor op de tekentafel lagen en uitlekte dat daar misschien gebouwd ging worden, steeg de grondprijs in een paar jaar met een factor twintig. Je ziet dan dat speculanten enorm belang hebben bij dit soort lokale ontwikkelingen. Uiteindelijk wordt de rekening betaald door mensen die daar later willen wonen. Er wordt geen duidelijkheid verschaft en dat gaat zich wreken. ' 

Facelift 
In landen om ons heen is de trend volgens Van Egmond juist omgekeerd. 'In België hebben ze de ruimtelijke ordening in het verleden heel lang vrij gelaten. Dat kun je ook wel een beetje zien. Maar tegenwoordig snappen ze in Vlaanderen dat je dingen gewoon moet organiseren.'

'Kijk ook eens naar de Britse en Franse hoofdsteden. In Parijs verbinden ze de binnenstad met die moeilijke banlieus via parken en zichtlijnen. Als je het noorden van de stad binnenkomt, dat is helemaal gefacelift vanuit één grote visie op de weg, de infrastructuur, het openbaar vervoer en het wonen in die wijken. Dat zijn enorme verbeteringen die voortkomen uit het hebben van een visie. En dat hebben ze daar.'