Bijna 90 procent van de Nederlandse expats en emigranten heeft tijdens het verblijf in het buitenland wel eens een dierbare in Nederland of een ander land verloren. Dat blijkt uit onderzoek van het Wereldpanel van de Wereldomroep. Is rouwen op afstand anders?
Respondenten van het Wereldpanel-onderzoek gaven aan dat het meestal ging om een familielid van de oudere generatie dat overleed: een ouder, grootouder, oom of tante. Maar ook bij diegenen zonder persoonlijke ervaring is omgaan met verlies als je ver weg woont een onderwerp dat speelt.
Van de respondenten gaf 95 procent aan nagedacht te hebben over wat ze zouden doen als een dierbare op afstand zou komen te overlijden. En maar liefst 60 procent zei het zelfs al besproken te hebben met familie en vrienden in Nederland.
Naar de uitvaart
Op de vraag voor wie ze naar Nederland - of elders - zouden afreizen, bestond geen twijfel dat ze bij eerstegraads familie, zoals ouders en kinderen, naar de uitvaart zouden komen (ruim 90 procent). Voor broers en zussen was die zekerheid maar 80 procent en voor grootouders 60 procent.
Bij ooms, tantes, neven en nichten sloeg de twijfel toe. De meesten antwoordden dat ze 'misschien' zouden gaan. Voor een goede vriend gaf bijna 50 procent aan zeker naar de uitvaart te gaan, terwijl 36 procent zei te twijfelen.
Geld, tijd en behoefte
Bijna driekwart van de respondenten is ooit daadwerkelijk afgereisd om de uitvaart van een dierbare bij te wonen. Er werden verschillende redenen gegeven om dat niet te doen. De meest genoemde daarvan was dat ze onmogelijk op tijd bij de uitvaart konden zijn.
Andere veelgenoemde redenen waren dat ze geen geld hadden om de reis te maken of dat hun eigen gezondheid het niet toeliet. Twintig procent van de respondenten gaf aan geen behoefte te hebben om naar de uitvaart te gaan.
Digitaal bijwonen
Van degenen die niet naar Nederland gingen, heeft vijf procent de uitvaart wel gevolgd met behulp van internet. 'Zo kon ik toch een beetje bij de uitvaart van de vader van een goede vriendin zijn', legde één van de respondenten uit, 'en later met haar daarover praten.'
Een andere respondent schreef: 'Het was fijn om er toch een beetje bij te kunnen zijn. Ik voelde me meer verbonden met de familie.' 'Het was prettig maar toch enigszins afstandelijk', luidde daarentegen een wat minder positieve reactie.
Contact en verwerking
Internet wordt door maar liefst 60 procent van de Nederlanders in het buitenland gebruikt om na een overlijden in contact te komen met familie en vrienden op afstand. Meer dan de helft vindt ook dat internet de rouwverwerking makkelijker maakt.
Een respondent vertelt: 'Mijn broer had longkanker waar niets meer aan gedaan kon worden. Hij besloot euthanasie te plegen. Zijn kinderen konden afscheid van hem nemen, en dezelfde dag is hij in zijn eigen huis rustig ingeslapen, waar zijn vrouw bij was. Ik heb gelukkig door het internet met hem over de vrijwillige euthanasie kunnen spreken.'
Emotioneel zwaar
Op de vraag tegen welke problemen ze tijdens de rouwverwerking waren aangelopen, antwoordde een ruime meerderheid (56 procent) dat ze géén problemen ondervonden. Precies hetzelfde percentage gaf aan dat het feit dat ze ver weg woonden, geen enkele rol speelde bij het verwerkingsproces.
Van degenen die wel problemen ondervonden, gaf ruim tweederde aan dat ze het emotioneel zwaar vonden om in een ander land te wonen. 'Je mist het contact met familieleden onmiddellijk na een overlijden, als je nog ver weg bent, schreef een respondent.
Kosten en kinderen
Praktische problemen werden ook genoemd, zoals dat het moeilijk was om vanuit het buitenland de uitvaart en de erfenis te regelen. Sommigen ondervonden financiële problemen: naast de kosten van de uitvaart kunnen ook de reis- en verblijfkosten aardig oplopen.
Ook het meenemen van schoolgaande kinderen leverde soms problemen op. De school moet toestemming geven en er moet opvang geregeld worden ter plaatse. Toch gaf maar 3,5 procent aan behoefte te hebben aan professionele hulp in Nederland. De helft zegt dat familie in Nederland veel heeft kunnen doen.
Reacties
Een greep uit de honderden reacties op de open vraag welke problemen mensen ondervonden:
- 'Door het toen nog ontbrekend van een fatsoenlijk telefoonlijn in de bush van Uganda waren we niet op tijd!'
- 'Ik moest mijn kinderen in Frankrijk achterlaten toen mijn partner en ik op stel en sprong naar Nederland moesten om een eventuele euthanasie en later de begrafenis te regelen. Ook moest het leven van mijn schoonvader weer op de rit en dat was door alle Nederlandse instanties erg moeilijk.'
- 'Verwerking van overlijden heeft moeten plaatsvinden in de uren na aankomst, terwijl de rest van de familie dit in meerdere dagen heeft kunnen doen. Op afstand ben je je er niet echt bewust van dat diegene ook echt is overleden.'
- 'Het is onwerkelijker; de overledene speelt geen grote rol meer in je dagelijkse beslommeringen. Daardoor is het, zolang je nog in het buitenland bent, 'makkelijker'. Het rouwproces duurt daarom langer, vind ik.'
- 'Het is moeilijk omdat je niet op tijd afscheid kan nemen. Dat kan natuurlijk ook gebeuren als je in Nederland woont, maar de kans is groter als je in het buitenland woont. Daarnaast kun je na afloop geen enkele hulp bieden bij bijvoorbeeld het leeghalen van het huis omdat je met je eigen gezin verplichtingen hebt. Dat geeft een groot schuldgevoel jegens de rest van de familie.'
- 'Het was wel moeilijk om in de korte tijd in Nederland alles te regelen, maar ik kreeg ontzettend goede steun van familie en vrienden.'
Meer artikelen lezen voor en door Nederlanders in het buitenland? Neem een gratis abonnement op het WereldExpat Magazine. www.wereldexpat.nl
E-mail deze pagina
Print deze pagina
5 jaar geleden , paar dagen voor de kerst, kreeg ik te horen dat mijn moeder een stroke had, ze was 85. Ik heb de kerst nog ,,gevierd,,hier in Ierland, en meteen geboekt voor Holland, Ik wist dat dit het einde was voor mijn lieve moeder, bijna 4 weken heeft het geduurd voor ze uiteindelijk overleed. Het gaat als een roes aan je voorbij, je hebt het zo druk met allerlei zaken, omdat 5 van de 6 kinderen in het buitenland wonen, en dus moet je al een veel dingen regelen , terwijl ze nog leefde!
Na haar dood, huis leeghalen, papierenwinkel, afscheidnemen van mijn broers en zus, ik bleef nog wat langer en samen met mijn broer , die in holland woont, en schoonzus de laatste dingen geregeld. Ben 6 weken in holland geweest, niet geslapen, tijd voor rouw was er niet, toen ik thuiskwam had ik longontsteking, erg ziek geweest, deed niks anders dan huilen, en dat doe ik nog steeds!Je blijft er zo alleen mee zitten , en nu zeggen ze, het is al 5 jaar geleden , maar ik heb het niet verwerkt.Ik was niet bij mijn vaders begrafenis, hij was 59, ik lag in het ziekenhuis voor een operatie aan mijn neus, het was winter, het werd me afgeraden ,
ik heb er nu nog spijt van, ik kan het niet van me afzetten.
\\\ik heb counseling, kan ik er ieder geval met iemand over praten!
Ina
Mijn moeder is overleden op 18 November j.l. na 2 dagen in coma gelegen te hebben, het was niet mogelij voor mij om bij de crematie aanwezig te zijn dit heeft mij veel verdriet gedaan en doet erg veel pijn, Een brief aan mijn moeder werd voorgelezen door een familielid ewn een audio opname is gemaakt, het is echt moeilijk om zo ver weg te zijn van de familie en dit keer werd het duidelijk na nog gesproken te hebben met haar 2 dagen ervoor het is nooit te bepalen wanneer het allemaal over is geniet van de tijd die je hebt en laat elkander weten hoeveel je om hen geeft dit had ik gelukkig wel gedaan en het heeft allemaal tijd nodig om te helen en daar ben ik nu mee begonnen met dat proces
slechts 'n paar dagen geleden is 'n goede thaise kennis van me overleden aan kanker in holland. het speciale hierbij is dat ik degene ben geweest die haar aan haar hollandse man heeft voorgesteld, ze hebben 15 jr in hilversum gewoond en 'n blakende zoon van 14! om prive redenen kan ik niet hier zomaar vandaan en ben dus genoodzaakt om het van deze aftsand te moeten verwerken. wierrookjes bij de tempel en telefonies ben ik op de hoogte gehouden maar dat is zeker niet hetzelfde als er zelf bij zijn... dat is 'n frustratie die naar boven komt bij dit soort gelegenheden, want het thuisfront hier begrijpt niet echt wat voor gevoelens dit mij mij los maakt. blij dat er internet en telefoon is zodat ik nog e.e.a. op deze manier kan verwoorden...
Ik had het "geluk" dat ik mijn vader (ernstig ziek )de laatste 2 weken van zijn leven nog meegemaakt heb voor dat hij overleed daarna ben ik nog een maand thuis gebleven om mijn moeder en zus bij te staan met alle rompslomp die na het overlijden op je afkomt dat heeft er aan bijgedragen dat ik het al kon verwerken voor dat ik weer weg ging omdat ik het allemaal had meegemaakt en het zo makkelijker een plekje kon geven neemt niet weg dat het gemis blijft natuulijk.
Nu is Noorwegen niet zo ver weg, maar je kunt toch niet even aanwippen als de familie ziek is of je gewoon om andere redenen nodig heeft. Ik heb ontdekt door ervaring dat het "gewoon" beter is om afscheid te nemen van iemand als hij of zij nog leeft. We hebben de keus gemaakt om in het buitenland te wonen, en dat is een van de gevolgen van onze keuze. Ik vind het eigenlijk moeilijker om geen hulp te kunnen bieden aan nabestaanden of bij andere grote problemen binnen de familie of viendenkring
Bij een uitvaartplechtigheid aanwezig willen zijn, maar dat niet kunnen is een zware opgave. Internetuitvaart, het live uitzenden van een uitvaart via het internet , is hierbij het beste alternatief voor fysiek aanwezig zijn. Gelukkig zijn er in Nederland steeds meer uitvaartorganisaties die dit aanbieden. Een vaak vergeten groep nabestaanden, ook in dit artikel, zijn de zogenaamde virtuele vrienden; de vrienden uit de verschillende sociale netwerken zoals Facebook, Hyves, MSN, etc. Veelal kennen mensen uit deze groep alleen de overledene en hebben daardoor geen behoefte om fysiek bij de plechtigheid aanwezig zijn.
Ook voor deze grote groep is een internetuitvaart een heel goed alternatief.
Mijn moeder overleed terwijl mijn man met mij voor zijn werk door Australië reisden en de familie in Nederland wist niet hoe men ons kon bereiken. Tot we weer thuis kwamen kreeg ik het bericht dat mijn moeder al was begraven.
Ik vond het vreselijk en nog steeds heb ik daar verdriet over.
Toen mijn Moeder stierf in de jaren zeventig was het onmogelijk om naar de begrafenis te komen, ik ben daar geleidelijk overheen gekomen.
Maar wat ik nooit heb overheen ben gekomen is dat toen ik in 1993 men moeders graf wilde bezoeken op de RK Begraafplaats in Loosduinen het graf niet meer bestond.
Het werd mij verteld dat om de zoveel jaren het Kerkhof ontruimd word om plaats te maken voor nieuwe bezoekers, je hebt natuurlijk hetzelfde met een crematie maar ik weet van ervaring dat het pijn doet als je in die situatie komt.
Hartelijke groet uit Nieuw Zeeland.
Oef, dat lijkt me heel moeilijk ja. Dan is het graf wel vroeg geruimd. Hartelijke groet terug. Ook anno nu is de reis en prijs voor een retour NZ-NL voor het korte verbijf voor een begrafenis een dilemma, vind ik.
Bij drie ooms en een nichtje heb ik de keuze gemaakt om niet bij de begrafenis aanwezig te zijn wegens financiële redenen. Heb hier persoonlijk niet heel veel problemen mee gehad met de verwerking, het contact was altijd al minimaal. Al had ik wel graag bij mijn nichtjes begrafenis aanwezig willen zijn.
Ik ging naar de andere kant van de wereld. Mijn zus haar partner had kanker. Dat was al niet leuk weggaan. Mijn broer was al dood. Ik vond het niet fijn dat ik er niet voor mijn zus en natuurlijk haar partner kon zijn. Na verhuizing naar een land in Europa overleed de partner. Ik was twee weken voor haar dood naar Nederland teruggegaan om afscheid te nemen. Dat vond ik heel zwaar. Ook omdat ik mijn zus met haar verdriet niet kon steunen. We zijn voor de begrafenis met man en kinderen terug gevlogen naar Nederland. ik ben nog een week bij mijn zus gebleven om haar te steunen. Langer kon toen helaas niet, want je moet toch terug voor je gezin. Daarna nog enkele malen terug gevlogen naar Nederland, omdat mijn vader een paar keer een hartaanval kreeg. Gelukkig leeft hoj nog. Daarna verhuisde we naar het oosten van de wereld. Krijgt mijn moeder kanker. Is al erg als je na de diagnose haar niet kan steunen. Ik ben drie keer terug gevlogen naar Nederland om afscheid te nemen. Dat is ontzettend zwaar. De laatste keer dat ik afscheid van haar nam , dachten we dat ze het tot vakantie zou uithouden, maar ik kwam donderdag thuis en dinsdag overleed ze. We zijn op donderdag met het hele gezin naar Nederland gevlogen.De begrafenis was zterdag. Mijn man en kinderen zijn zondag weer terug gevlogen ivm school en werk. Ik ben nog een week bij mijn vader gebleven, maar dan moet jetoch weer terug naar je eigen gezin. het was allemaal best zwaar en emotioneel
Ik heb in 2010 mijn beide ouders verloren en eigenlijk te snel na elkaar. Ik woon sinds 2008 in Zd Afrika en dat is zoals we altijd zeggen niet het einde van de wereld. Maar als zoiets gebeurd is het opeens wel erg ver weg. Je hoort dat het slecht gaat en dan komt die twijfel. Wanneer ga je naar NL, en als je er dan bent wat dan? Ga je zitten wachten tot pap sterft, of ga je na een poosje weer terug. Al die vragen denderen door je hoofd en hoe je het ook draait of keert je maakt altijd een misschien voor de rest van de familie een verkeerde keuze. Met name dat maakt het afscheid nemen nog veel moeilijker. Bij het overlijden van mam, moest ik alweer die keuze maken en uiteindelijk kies je dan ervoor om via de telefoon op de hoogte te worden gehouden en tegelijk alvast je reisplannen te maken. Tsja en dan gaat mam toch opeens dood en ben je dus te laat. Ver weg wonen maakt rouwen er niet eenvoudiger op. Hier kent niemand je familie en wil je ook door met je leven. Daarnaast wil je niet iedere keer als je met NL belt het erover hebben. Je zoekt dus een andere manier om te rouwen en te verwerken. Tot nu toe lukt dat goed, maar die afstand maakt het er niet makkelijker op. Zoals iemand in deze weblog al zei: ver weg wonen is een avontuur en verlies van dierbaren hoort daarbij. Een kant en klare oplossing is er niet en ik wens iedereen die hetzelfde meemaakt veel sterkte en kracht om daar met je familie in dat verre land uit te komen en vooral de tijd te nemen.
"hoe je het ook draait of keert je maakt altijd een misschien voor de rest van de familie een verkeerde keuze"
Geachte Maarten, ik denk dat je de keuze voor jezelf moet maken. Indien de rest van de familie dat 'een verkeerde' keuze vindt, is dat hun probleem. Ik denk dat rouwverwerking op afstand bijna zwaarder is omdat ook jij niemand hebt om jou te steunen.
Mijn beide ouders overleden toen wij echt ver weg waren, resp. in Senegal en Haiti. In beide gevallen zijn mijn vrouw en ik zsm naar NL afgereisd, in beide gevallen te laat aan gekomen; echt heel naar. Vooral met mijn vader zal ik het nooit vergeten: Hij kreeg een hersenbloeding. Ik snel naar huis. In de dagen erna was hij volgens de artsen 'gestabiliseerd'. Terug in Senegal hoorde ik een uur na aankomst dat hij was overleden. Maar dit zijn 'risico's van het vak", als je er voor kiest ver van je familie te gaan wonen...
Jiddo
Mijn vader is ruim 2 jaar geleden overleden na een lang ziekbed. Ik was en ben regelmatig in Nederland maar (naar nu blijkt) de laatste keer afscheid nemen van mijn vader was ongelooflijk zwaar. Iedere keer opnieuw weer teruggaan naar Italie met het idee dat het de laatste keer kon zijn was niets in vergelijking met het telefoontje uit Nederland dat mijn vader was overleden en de gedachten die ik ook nu nog heb aan onze laatste woorden samen. Hij realiseerde zich waarschijnlijk beter dan ik dat dit onze laatste maal samen zou zijn. Dit beeld vergeet ik nooit meer. Wel ben ik direct in de auto gestapt en naar Nederland gereden. Gelukkig is Italie dan niet aan het andere eind van de wereld!
Ik ben al 22 jaar weg van Nederland. Toen ik vertrok was mijn moeder al erg ziek wat mijn vertrek uit Nederland zeer moeilijk maakte. ( nieuwe baan in Engeland) en na een kortstondige ziekte is ze kort na mijn vertrek overleden. Gelukkig was in Londen en kon zowel de uitvaart en begravenis bij wonen. En toen 14 jaar geleden mijn vader overleed kon toen ook de begravenis bijwonen. Maar helaas omstandigheden veranderden, ik werd ziek en verloor mijn baan en sindsdien moet ik van de bijstand leven.Mijn zuster en haar gezin woonde in de Verenigde Staten en in 2007 is na langdurige strijd met kanker overleden. Helaas deze keer kon ik niet afschied nemen en de begravenis bijwonen en in 2009 is mijn Tante overleden en ik had hetzelfde probleem. Dit maakte voor mij rouwen heel moeilijk zeker toen mijn zuster stierf. Eerlijk gezegd rouw ik nog steeds!
Zeker weten,Heb de ervaring met een nichtje, kon er echt niet bij zijn daar ik zelf ziek in bed lag.
Na het bericht dat zij was overleden aan een hart stilstand, heb ik tot aan de begrafenis liggen denken hoe zou het in Nedeland zijn.
Toen het tijd stip van begraven er was heb ik alleen maar liggen huilen en geprobeert om er met mijn lichaam bij te zijn. later toen haar man hier op vacantie kwam was zeer emotioneel.
Thomasz
Twee keer heb ik een zeer nabij familielid verloren terwijl ik in Thailand woonde.
Beide keren ben ik alleen naar de crematie moeten gaan, omdat ik op geen enkele mogelijkheid mijn Thaise echtgenote een visum kon bezorgen.
Je staat er dan alleen voor, de eerste keer moest ik ook nog de crematie van mijn moeder regelen en kwam twee dagen na het overlijden daar.
De ambtenaar van de Nederlandse Ambassade die voor noodgevallen aangewezen was, verkeerde in Chiang Mai en kom me niet helpen.
Het is droevig dat er niet een mogelijkheid bestaat om in dit soort gevallen een "snel" visum te krijgen.
het moet gezegd worden dat door dit soort dingen het verlies en de gevolgen daarvan nog erger worden.
Nieuwe reactie inzenden