Sommigen nemen het om hyperactiviteit te onderdrukken, anderen om beter te kunnen denken. Ritalin, hét geneesmiddel tegen ADHD, wordt steeds vaker voorgeschreven. In Nederland steeg het aantal recepten in tien jaar tijd van 65.000 naar 600.000. Ook vorig jaar werd weer meer Ritalin verstrekt. Dat wil niet zeggen dat ieder lastig kind wordt volgestopt met pillen, maar de twijfels over het middel houden aan.
 
ADHD is een verzamelnaam voor een hyperactieve geest en gedrags- en concentratieproblemen. Dit leidt bij kinderen en jongeren in veel gevallen tot conflicten thuis en leerachterstand op school. Drie keer zoveel jongens als meisjes leiden aan de stoornis. De diagnose ADHD is lastig te stellen, zegt psychofarmacoloog Joris Verster van de Universiteit Utrecht. Maar het vooroordeel dat ouders lastige kinderen in toom houden met Ritalin, klopt niet. "Die diagnose is nodig, en dan zijn er nog verschillende typen ADHD. Soms hebben kinderen concentratieproblemen, anderen zijn hyperactief en impulsief. Soms is er sprake van een combinatie daarvan."
 
Veiligheid
Ritalin wordt meestal voorgeschreven in combinatie met gedragstherapie en andere begeleiding. Het bevat Methylfenidaat, een middel dat sinds de jaren '50 wordt gebruikt om gedragsproblemen te behandelen. Die stof zit ook in middelen als Concerta en Rubifen. Ritalin is bewezen effectief, vandaar de populariteit. Ook bij heel jonge kinderen wordt het voorgeschreven, in de Verenigde Staten zelfs aan kinderen vanaf twee jaar. In dat land geldt het wel als middel tegen lastig gedrag, soms zelfs op voorspraak van de schoolarts.
 
Niet iedere Ritalin-gebruiker heeft gedragsproblemen. Volgens het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature gebruiken onderzoekers het middel om hun concentratie te verbeteren. Zo'n 1400 ondervraagde wetenschappers uit zestig landen bekenden wel eens iets te nemen om beter te kunnen denken. De meerderheid gebruikte Ritalin. Waarop het tijdschrift de vraag opwierp waarom niet iedereen dit zou doen als het hun werk ten goede komt. Een soort doping voor het brein.
 
In Nederland ageert het Nederlands Comité van de Rechten van de Mens fel tegen het gebruik van het middel. Niet verwonderlijk, omdat deze club is opgericht door de Scientology Kerk, een genootschap dat zich verzet tegen elke vorm van psychische en psychiatrische zorg. Het Comité betoogde vrijdag tegen het voorschrijven van antidepressiva en ADHD-medicijnen bij het College Beoordeling Geneesmiddelen in Den Haag. Volgens Scientology houden farmaceutische bedrijven de bijwerkingen geheim.
 
Bijwerkingen
Ritalin heeft bekende bijwerkingen: slaapstoornissen, hoofdpijn, prikkelbaarheid, een snelle of onregelmatige hartslag en verhoogde bloeddruk. Ook kunnen psychische problemen ontstaan. Zo'n twintig procent van de patiënten heeft er last van. Volgens Joris Verster krijgen zij in dat geval een ander geneesmiddel.

Sommige ouders vragen zich af of hun kind niet op een andere manier kan worden geholpen. Verster vindt die zorg begrijpelijk, maar moeten zij zich erop voorbereiden dat hun kind zijn leven lang medicijnen moet slikken. "Ouders moeten begrijpen dat ADHD een biologische en genetische oorzaak heeft. Die is niet te behandelen met een verandering in levensstijl of het vermijden van bepaalde voedingsmiddelen. Het is vooral van de belang dat deze kinderen de juiste medicijnen krijgen en dat de school hen extra aandacht geeft."
 
Begin dit jaar oordeelde de European Medicines Agency (EMEA), de medicijnwaakhond van de Europese Commissie, dat Ritalin veilig is voor kinderen ouder dan zes jaar, en voor pubers die kampen met ADHD. Volgens de EMEA is er geen aanleiding om het gebruik van Ritalin in die groepen te beperken. Het effect op volwassenen is niet onderzocht.
 
Nader onderzoek
Het Agentschap maakt zich wel zorgen over het gebrek aan eenduidige informatie binnen de Unie over veilig gebruik van het middel. Niet alleen bij patiënten, maar ook bij artsen. Volgens de organisatie moeten artsen vooraf beter onderzoeken of een patiënt tot een risicogroep behoort, zoals mensen met een hoge bloeddruk of psychische problemen.
 
Daarnaast pleit de EMEA voor nieuwe richtlijnen voor het voorschrijven van het middel en regelmatige controle van de patiënt. Het Agentschap onderschrijft de zorg van ouders, dat er weinig bekend is over de lange termijneffecten. Iemand die Ritalin een jaar lang gebruikt, zou vervolgens een jaar moeten stoppen om te zien of zij ook zonder het middel kunnen functioneren. Nader onderzoek naar de effecten acht de EMEA noodzakelijk.

Een aanbeveling die psychofarmacoloog Verster van harte ondersteunt. "We moeten van ieder medicijn de langetermijneffecten onderzoeken. Voordat een middel op de markt komt, gaat daar ongeveer zes tot twaalf maanden onderzoek aan vooraf. Bijwerkingen en effecten leren we pas goed kennen als patiënten het langere tijd gebruiken." Overigens adviseerde de Gezondheidsraad al in 2000 verder onderzoek naar langdurig Ritalin-gebruik.

Externe Links:
EMEA: Advies veilig gebruik van Ritalin (pdf)
 

Gezondheidsraad: Advies en Behandeling van ADHD

Landelijk kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie: Meer over ADHD