Drie jaar lang vertelden prominente Nederlanders over wat er speelt in Nederland, binnen hun vakgebied en in de actualiteit. En niet te vergeten over onze rol in de wereld. Voorzitter Alexander Rinnooy Kan van de Sociaal Economische Raad beet de spits af. Hij is ook degene die de serie afsluit. Deel 40 in een cyclus.

De rol van de sociale media fascineert hem. Al is Alexander Rinnooy Kan (1949) zelf geen fervent twitteraar en zal hij op Facebook niet snel een persoonlijke boodschap achterlaten. 'Om allerlei redenen die met privacy te maken hebben. Maar ik zie ook de kracht die ervan uitgaat.'
  
Behoedzaam zou je hem kunnen noemen: Rinnooy Kan denkt snel en antwoordt snel, maar zijn antwoorden klinken altijd weloverwogen en een tikkeltje voorzichtig. Ook als het gaat over de actualiteit: de sociale onrust die in het Midden-Oosten steeds verder om zich heen grijpt. Op de vraag of we nog meer onrust kunnen verwachten, antwoordt hij: 'Ik heb geen reden om dat volkomen onmogelijk te achten.'
 
Moed
Rinnooy Kan vertelt iedere keer weer versteld te staan van de moed van mensen. Hij heeft het over de inwoners van Libië en andere landen in de regio, die de straat op gaan. 'Omdat ze willen getuigen van hun drang naar meer vrijheid en democratie.'
  
Of de volksopstand zonder de invloed van de sociale media ook zulke grote vormen had kunnen aannemen, vindt de SER-voorzitter moeilijk te beoordelen. 'Maar ik durf wel te suggereren dat het een hele belangrijke rol speelt, omdat mensen snel ervaringen kunnen delen.' Zo weten ze in het ene land wat zich in het andere land afspeelt.
 
'Een jaar of 10, 15 geleden hadden we niet kunnen vermoeden wat voor fantastische plus de komst van sociale media zou opleveren. Mensen met vergelijkbare positieve ambities kunnen elkaar nu makkelijker vinden.' Wel is het een 'potentiële' plus, 'want het is nog maar de vraag of die plus wordt geïncasseerd.'
   
Naweeën
Onrustig is het niet alleen in het Midden-Oosten. Ook de naweeën van de economische crisis spelen een rol. De sociale onrust is volgens Rinnooy Kan deels het gevolg van het 'crisisbesef' dat mensen nog steeds hebben. Nederland en buurland Duitsland zijn de crisis weliswaar aardig doorgekomen. 'Toch ontsnapt Nederland niet aan enorme bezuinigingen.'
  
Drie jaar geleden riep Alexander Rinnooy Kan dat de crisis in Europa nog veel groter was geweest zonder de euro, de Europese eenheidsmunt. Die mening is hij nog altijd toegedaan. 'Ik denk dat het nog steeds waar is dat Europa de crisis nog zwaarder had moeten incasseren als de euro er niet was geweest. Maar dat neemt niet weg dat in de naweeën van de crisis de euro ook zijn eigen problemen genereert.'
  
In de oude situatie daalde de waarde van de lokale munt zodra het vertrouwen in die economie inzakte. Door de komst van de euro kan dat niet langer. 'We beschikken niet meer over wisselkoersmechanismen om de verschillen tussen de economieën binnen Europa enigszins glad te strijken.'
  
Alternatief
Iedereen is bang, zegt Rinnooy Kan, dat de euro onder vuur komt te liggen zodra zich weer sociale onrust voordoet in een euroland. Dat gebeurde vorig jaar al in Griekenland. 'De interessante vraag is natuurlijk wat we kunnen doen als zo'n crisis dreigt uit te breken. Daar zit de grootste bedreiging voor de euro. Binnen Europa wordt hier buitengewoon druk over gepraat en nagedacht. Ik hoop natuurlijk met succes.'
  
Een goed alternatief is er niet. Terugkeren naar de oorspronkelijke valuta zoals de Nederlandse gulden, de Duitse mark en de Griekse drachme is geen optie volgens de SER-voorzitter. Hij noemt het theoretisch ondenkbaar en in de praktijk is het volgens veel mensen niet uitvoerbaar.
 
'Het zou voor Nederland ook heel slecht zijn. We hebben al heel veel aan de euro te danken en als een van de landen zou terugkeren naar zijn oorspronkelijke valuta zou dat een enorme paniekreactie veroorzaken.'

Eurolanden
Sociale onrust sluimert vooral in die landen in Europa die het de afgelopen jaren niet zo nauw namen met het sluitend houden van hun budgetten en nu extra moeten bezuinigen. Tijdelijke ondersteuning van die economieën kan de euro redden, meent Rinnooy Kan, met de nadruk op 'tijdelijk'. Ook de controle op het doorvoeren van hervormingen is uitermate belangrijk.
 
Een ander punt van aandacht is de plaats van Nederland in een sterk globaliserende wereld. Volgens Rinnooy Kan moeten we ons niet rijk rekenen als het gaat om onze economische invloed wereldwijd. Dat Nederland geen vaste positie heeft weten te verwerven bij de G20 - het overlegforum van de machtigste en snelstgroeiende handelslanden - 'geeft te denken', zegt hij.
  
Volgens de SER-voorzitter zegt dat iets over het Nederlandse perspectief. Vandaar dat hij ervoor wil pleiten dat de SER zich opnieuw gaat buigen over de gevolgen van de globalisering voor Nederland. De SER adviseerde daar eerder over. Maar 'er kwam een grote economische crisis tussendoor en de democratiseringsbewegingen in het Midden-Oosten.'
    
Angst voor globalisering
Dicht bij huis speelt ook de angst bij sommigen voor de gevolgen van globalisering. Volgens de SER-voorzitter is er in Nederland sprake van een tweedeling: mensen die kansen zien en zij die het juist als een bedreiging ervaren.
    
Het is bijzonder moeilijk voor beide groepen om elkaar te begrijpen en met elkaar in gesprek te komen, meent hij. Communicatie is ook hier het sleutelwoord. 'Het is uiteindelijk de taak van de politiek om die twee groepen nader tot elkaar te brengen.'