De babyboomers in Nederland krijgen rimpels en gaan binnenkort met pensioen. Het percentage ouderen groeit evenredig snel en de ouderenzorg staat nu al onder druk. Vooral de gang naar hert verpleeghuis is voor velen een schrikbeeld. Ondanks de rijkdom van Nederland krijgen zieke of zwakke bejaarden in tehuizen vaak niet de zorg die ze nodig hebben.

Ik stuur mijn vader niet naar een verpleeghuis, schreef Job van Amerongen - zelf verpleegkundige – deze week in een emotioneel betoog in de Volkskrant. Voorlopig kan zijn moeder nog voor haar dementerende echtgenoot zorgen.

Slechte zorg
Van Amerongen schrijft in de krant over problemen in de ouderenzorg die hem diep hebben geraakt. 'Ik ben als verpleegkundige grootgebracht met het gevoel dat je de zorg moet verlenen waarvan je zou willen dat die ook aan een dierbare naaste wordt gegeven', legt Van Amerongen uit. 'Maar dat is niet meer waar te maken.' Ouderen in verpleeghuizen krijgen volgens Van Amerongen nog nét eten en drinken, en zo nu en dan een douche, maar dat is ook alles.

Job van Amerongen - behalve verpleegkundige ook politicoloog – noemt als eerste oorzaak voor de beroerde situatie dat de meeste mensen die in een verpleeghuis werken niet geschoold zijn als verpleegkundige. Deze 'helpenden' – bijna allemaal vrouwen - doen werk dat fysiek en mentaal zeer zwaar is. Voor een laag loon, zonder aanspraak te kunnen maken op extra scholingen of trainingen en vaak ook zonder ooit een woord van waardering te horen. En dat terwijl de kantoren van de zorginstellingen worden bevolkt door goed verdienende managers die weinig voeling hebben met het dagelijkse werk.

Van Amerongen pleit om te beginnen voor een loonsverhoging voor zorgverleners. En al die overtollige managers moeten worden geloosd. Het zou ook helpen als de zorgverleners meer waardering krijgen voor hun werk. En er moet worden geïnvesteerd in scholing, om het werk aantrekkelijker te maken.

Kleinschalige woonvormen
Volgens zorgdeskundige Anneke Francke van de Vrije Universiteit van Amsterdam is het niet in alle verpleeghuizen even slecht. Ze herkent veel van de kritiek van Van Amerongen, maar wil de situatie wel nuanceren. Met name in kleinschalige woonvormen kan volgens Francke wél goede zorg worden gegeven. Zeker als er in die woonvormen weinig bureaucratie is en veel personeel.

Volgens haar maakt de kwaliteit van het management veel verschil. Bevlogen teamleiders of hoofden hebben een voorbeeldfunctie in een instelling. Ze kunnen bijvoorbeeld hun medewerkers stimuleren om zelf kritisch te denken, en de ruimte geven voor zorg die op de behoeften van de bewoner is toegespitst. Zo kan op een dag besloten worden dat het voor een bepaalde patiënt belangrijker is om een wandelingetje te maken dan dat hij een douche neemt, terwijl misschien een andere patiënt wél heel graag wil douchen.

Anneke Francke constateert overigens dat de instellingen betere zorg bieden als de patiënten niet lang meer te leven hebben. Dan blijkt er ineens veel meer mogelijk te zijn.

Rijk land
Hoe komt het dat in een rijk land als Nederland de zorg voor kwetsbare ouderen zo beneden peil is? Van Amerongen geeft daar een ontluisterend antwoord op. 'Kennelijk is het ons niet méér waard. En ik denk dat het niet goed is geweest dat de overheid zich de laatste jaren steeds meer heeft teruggetrokken. De instellingen kregen steeds meer keuzevrijheid hoe het geld te besteden.' Die keuzes blijken soms ronduit ongelukkig uit te vallen. Ook het samenvoegen van instellingen heeft eerder negatieve dan positieve gevolgen gehad.

Mocht de moeder van Van Amerongen op een gegeven moment niet meer in staat zijn om de zorg voor haar man op zich te nemen, dan neemt Van Amerongen junior het over. Ook al weet hij hoe zwaar dat kan zijn. Maar naar een verpleeghuis laat hij zijn vader niet gaan.