Niet eten, niet drinken, niet roken, niet vrijen, niet kwaadspreken, een extraatje voor het goede doel en wat meer tijd voor gebed en bezinning: de vastenmaand Ramadan is weer begonnen. Ook voor veel Nederlanders in moslimlanden is het een bijzondere tijd.

Joan van Eindhoven moet gelijk denken aan het luide blikken gerammel dat elke dag door de straten trekt op het exacte moment dat de zon ondergaat. 'Dan worden in alle keukens de pannen tevoorschijn gehaald. Men begint te koken.'

Zelf meedoen
'Waar wij wonen wordt veel gewandeld en gerust om de tijd goed door te komen', vertelt Joan. Zelf was ze ooit zo gefascineerd door haar vastende straatgenoten dat ze besloot mee te doen. 'Mijn lichaam kon het prima aan. Na afloop dacht ik: dit voelt goed.'

Ditmaal slaat ze over: er komt er bezoek uit Nederland. Maar de regels van de vastenmaand zijn ook in het relatief seculiere Turkijke glashelder. Zelfs tandenpoetsen bij daglicht is taboe. 'Nu de dagen zo lang zijn, staan veel mensen 's nachts om drie uur al op. Rustig eten, wassen en eventueel een sigaretje...'

Eerder weg
Nederlandse ondernemers ontkomen evenmin aan de gevolgen van de Ramadan. Maarten Verbruggen, projectontwikkelaar in Bangladesh, stuurt zijn personeel wat eerder naar huis. 'Ze hebben honger en dorst en werken daardoor minder goed. Daar moet je gewoon rekening mee houden in dit land.'

Ook het aansluitende Suikerfeest is volgens Maarten een fenomeen. Zijn bouwplaats is dan verlaten. 'Iedereen reist  massaal terug naar zijn of haar dorp. Je ziet afgeladen treinen vertrekken met mensen op het dak. Dat vind ik nog steeds een bizar plaatje. De hoofdstad Dhaka is een week lang een spookstad.'

Sociale druk
Ontwikkelingswerker Rina Teeuwen bewaart gemengde gevoelens aan de Ramadan. Ze is nu tijdelijk in Nederland, maar woonde tien jaar in het strenggelovige Afghanistan. 'We hebben onze buurvrouw met diabetes eens naar het ziekenhuis moeten brengen. Haar suikerbalans was totaal ontregeld.'

In de Koran staat dat de zwangere vrouwen, zieken en kinderen de Ramadan mogen overslaan of later inhalen. 'Maar in praktijk is de sociale druk erg groot om tóch gewoon met de rest mee te doen', zegt Rina. 'De saamhorigheid in deze maand is bijzonder, maar de balans slaat wat mij betreft een beetje door.'

Witte ramen
Verhalen over Nederlanders die zich door de omgeving gedwongen voelen om mee te doen zijn zeldzaam. Wel is de universele regel voor expats dat je beter niet kunt eten of drinken in het bijzijn van gelovigen. Weten wat de eigenaardigheden van je woonland zijn op Ramadan-gebied helpt ook.

Zo vroeg Joan van Eindhoven zich af waarom sommige Turkse eethuisjes hun ramen witkalken tijdens de Ramadan. Ook in Bangladesh zijn er soortgelijke locaties, met zeildoek voor de ramen. De verklaring? Het zijn 'schuilplaatsen' voor mensen die niet meedoen. Of voor gelovigen die het écht niet meer houden...