Bonussen afschaffen in de bankwereld. De Financiële Commissie van de Tweede Kamer vergadert vandaag over een wetsvoorstel van de PvdA en de SP om deze maatregel te nemen. In de Verenigde Staten en Europa loopt de discussie over bonussen voor bankiers hoog op. Is de roep om afschaffing noodzaak of populistisch?

Kilian Wawoe, oud-personeelsdirecteur van ABN Amro, heeft geen goed woord over voor de bonuscultuur. ‘Neem bijvoorbeeld de Belgische Dexia bank. De topman daar heeft recentelijk een bonus van 600.000 euro gekregen. Je zou kunnen denken: dat is toch redelijk als je aan het roer staat van een financiële instelling die miljoenen winst maakt. Het punt is alleen dat diezelfde persoon een jaar later het veld moest ruimen omdat die bank gered moest worden met overheidsgeld. Daarmee wil ik zeggen dat de prestatie van een jaar met terugwerkende kracht toch nog slechter blijkt te zijn.’

Bij de bank was Wawoe verantwoordelijk voor het uitdelen van de jaarlijkse bonussen. Het punt van ommekeer kwam toen hij merkte dat ABN Amro tijdens de financiële crisis van 2008, toen de bank werd overgenomen door de staat, nog steeds royale bonussen verdeelde. Hij verwoordde zijn onvrede in het boek ‘Bonus’. ‘Ik merkte dat de winst altijd naar de bankiers ging en de verliezen altijd op rekening van de samenleving kwamen te staan.’

Gestolen geld
Financieel expert en oprichter van het Gold&Discovery Fund Willem Middelkoop noemt bonussen zelfs ‘bijna een vorm van gestolen geld. Als je miljarden verdient door miljoenen Nederlanders te bedriegen met ingewikkelde verzekeringsproducten en dat in de vorm van bonussen verdeelt, kan dat grenzen aan diefstal.’ Middelkoop gaat nog een stap verder. Volgens hem zijn de bonussen slechts een symptoom van een veel dieper liggende kwaal.

‘Ze zijn het gevolg van het feit dat banken in staat zijn geld te creëren. Zij kunnen goedkoop geld inkopen bij de Europese Centrale Bank voor 1 procent rente en dat uitlenen tegen 4-5 procent en het verschil noemen ze winst. Dat mogen ze dan verdelen. Het is natuurlijk heel raar dat het creëren van geld bij de bankiers ligt. Dat is een taak die de overheid moet toekomen, lijkt me. Gek genoeg wordt die discussie niet gevoerd.’

Europese afspraken
De wetsvoorstellen om bonussen in te perken of aan banden te leggen zijn volgens Middelkoop dan ook alleen ‘leuk voor de verkiezingsstrijd’. Wil men echt iets veranderen, dan moet dat op grotere schaal gebeuren, bijvoorbeeld door Europese afspraken te maken. Anders komt de concurrentiepositie van de Nederlandse banken in het geding, meent Middelkoop.

Dat vindt ook Joost Goudsmit, managing director van executive search club NMC-Nijsse International, verantwoordelijk voor het invullen van topposities bij grote bedrijven. ‘Als je er echt zo mee bezig bent, zal je eerst Europees of mondiaal moeten kijken hoe je het gaat regelen. Alleen in eigen land lost het niets op.’ In Europa en de Verenigde Staten loopt de discussie even hoog op als in Nederland. Recentelijk moest een topman van de Royal Bank of Scotland zijn bonus inleveren. Bovendien werd zijn Britse ridderlijke titel afgenomen.

Verslavend
Goudsmit vindt de discussie ‘enorm doorgeslagen. Mensen doen altijd alsof bonussen een kwaad zijn. Het is gewoon dat je extra beloond wordt als je je werk zeer goed doet. Ik weet dat er excessen zijn geweest, maar ik vind de discussie nu te populistisch. Vooral vanuit de overheid, die vaak geen verstand heeft van bonussen omdat daar nooit mee is gewerkt.’

Adviseur beloningsmanagement Patricia de Wit vindt dat de discussie in eerste instantie moet gaan over de werking van bonussen, niet over de hoogte ervan. ‘In zijn algemeenheid kun je zeggen dat bonussen te goed werken. Ze werken alleen als ze gemaximeerd zijn en het korte termijn-effect ook OK is. Maar ze leiden wel tot misbruik en zelfs tot verslaving.’

Drie maandsalarissen
De Wit meent dat bonussen niet meer dan drie maandsalarissen mogen bedragen. Daarmee wordt voorkomen dat mensen ook hun levensstijl gaan aanpassen. Ze vindt dat de bonus in het bankwezen helemaal afgeschaft moet worden. ‘Het is een dienst waarbij vertrouwen een grote rol speelt. Je zou ook niet willen dat een chirurg een bonus krijgt op basis van het aantal patiënten dat hij op een dag ziet.’

De Financiële Commissie kan besluiten het wetsvoorstel van de PvdA en de SP voor te leggen aan de gehele Tweede Kamer. Afhankelijk van hoe de Kamerleden op het voorstel reageren, kan het verder in behandeling worden genomen.