Het openbare leven in Oekraïne komt langzaam op gang nu het ministerie van Volksgezondheid de quarantainemaatregelen tegen het H1N1-virus heeft opgeheven. De afgelopen drie weken waren scholen en universiteiten gesloten en openbare bijeenkomsten verboden. Maar volgens de lokale journaliste Katryna Grusjenko is het te vroeg voor optimisme.

Door Louise Dunne en Tim Fisher

De griepepidemie leidde tot een forse ontregeling van het dagelijks leven. Bijna 400 mensen zijn overleden aan de gevolgen van het H1N1-virus, blijkt uit de officiële meldingen. Vooral in het westen van het land waagden mensen zich nauwelijks buiten. Mondkapjes en middeltjes tegen verkoudheid en griep waren uitverkocht. Journaliste Katryna Grusjenko van de Kiev Post was in het buitenland toen de epidemie werd afgekondigd. Bij thuiskomst begreep ze eerst niet wat er aan de hand was. “Op het vliegveld keek iedereen even gestresst en ongemakkelijk. Er was bijna niemand op straat.”

Gewoon griepje
De paniek nam toe toen negen districten in quarantaine werden geplaatst, maar de overheid zich in stilzwijgen bleef hullen over de aard van de epidemie. Was het een gewone seizoensgriep, de Mexicaanse griep veroorzaakt door het H1N1-virus of zelfs een supergriep veroorzaakt door een mutatie?

De gezondheidsdienst zegt nu dat in Oekraïne een gewone seizoensgriep heerst. Een klein aantal mensen is besmet met H1N1. De griep is onschuldig genoeg om alle beperkingen op te heffen. Volgens Grusjenko zijn de meeste mensen enorm opgelucht. Maar ze betwijfelt of de regering een juist besluit heeft genomen. “We weten er nu meer van. Mensen zijn enorm opgelucht en besteden er geen aandacht meer aan. Maar de epidemie is niet voorbij. We verwachten zelfs een tweede golf.”

Daadkracht
Met de presidentsverkiezingen van januari in het vooruitzicht was de epidemie een dankbaar verkiezingsthema. President Joesjtsjenko en zijn uitdager, premier Julia Timosjenko, riepen om het hardst hoe bezorgd ze wel waren. De beschuldigingen over gebrek aan daadkracht vlogen over en weer.

Volgens Katryna Grusjenko van de Kiev Post deden de leiders alsof ze het land hoogstpersoonlijk zouden redden van de griepepidemie. Met als hoogtepunt het warme welkom van premier Timosjenko voor een vliegtuig met een lading van de virusremmer Tamiflu. Een geschenk van Zwitserland aan de stad Lviv, een van de steden die in quarantaine was geplaatst. “Ze klopten zich op de borst voor zaken die bij hun normale werk hoort”, zegt Grusjenko.

Maar de Oekraïners kijken met gemak door het toneelstukje heen. Hun vertrouwen in de politici was al niet bijster groot en velen vragen zich af waarom hun leiders niet eerder in actie zijn gekomen.

Arrogantie
De griepgolf maakte bovendien pijnlijk duidelijk dat de medische stand leed aan een ernstige vorm van zelfoverschatting, zo niet arrogantie. Volgens Grusjenko hebben de gezondheidsdiensten altijd gezegd dat ‘de epidemie hen niet zou overkomen’. En als het toch zou gebeuren, waren ze op alles voorbereid. Nog geen maand later was dit zelfvertrouwen omgeslagen in pure paniek.

Het gebrek aan regie in combinatie met pseudo-wetenschappelijke verklaringen en spookverhalen over biologische oorlogvoering, leidden tot uitvoerige speculatie in het Westen. De supergriep leek vooral veroorzaakt door besmettelijke hysterie.

Grusjenko denkt dat ook de westerse media hebben overdreven. “Het overgrote deel van de Oekraïners heeft die geruchten nooit geloofd. Niet iedereen ziet vliegende schotels.” Volgens de journaliste is het ongefundeerde zelfvertrouwen van wetenschappers en politici de belangrijkste oorzaak geweest van de recente problemen.

(vert: wg/24/11/2009)