De bibliotheek van het door de aardbeving vernielde bergstadje Beichuan krijgt 120.000 euro om de uit de puinhopen geredde collectie op te bergen. Nog nooit eerder trok het Prins Claus Fonds zo'n groot bedrag uit voor culturele noodhulp; voor het eerst gaat het Fonds in China aan de slag. "De bibliotheek-directeur heeft ons vanuit haar ziekenhuisbed een begroting gemaild."

Ze was in de drukkerij, naast de bibliotheek, om drukproeven af te halen voor de herinrichting van de kantoren. Directeur Li Chun ging een deel van de collectie uit haar overvolle bibliotheek in het centrum van Beichuan verhuizen. Ze wilde die onderbrengen in de moderne dependance, in de buitenwijk aan de voet van het gebergte.

Oerkracht
Toen stortte datzelfde gebergte zich op de stad van 160.000 inwoners. Een oerkracht van 8 op de schaal van Richter maakte tonnen aarde en rotsen zo groot als vrachtwagens los. "Mijn hoofd bloedde, mijn hand lag muurvast verankerd onder het puin. Naast me in het donker hoorde ik iemand roepen. Het was het meisje van de drukkerij. De drukker lag ook ergens. Dood."

Li Chun lag twintig meter diep, bedolven onder de brokstukken. Pas toen ze gered werd, kreeg ze te horen dat die levende begrafenis 75 uur duurde. "Het meisje is er eerder uitgehaald. Ik weet niet of ze het heeft overleefd. Ik heb haar nooit meer teruggezien."

Pas in het ziekenhuis realiseerde Li Chun zich dat ze eigenlijk morsdood had moeten zijn. Wondkoorts, amputatie van haar linkerbil, en een psychische opdonder: ze heeft ruim een jaar over haar herstel gedaan. Dat haar bibliotheek, met onvervangbare boeken en CD's over Beichuan, voorgoed verloren was, motiveerde haar om zich aan het leven vast te klampen.

Etnische minderheid
Beichuan is het woongebied van de Qiang, een kleine etnische minderheid. Het is een bergvolk met een eigen taal en traditie, die alleen mondeling wordt overgeleverd. Een eigen schrift hebben de Qiang niet. In de loop der eeuwen zijn de meeste Qiang verchineesd; slechts een op de drie Qiang spreekt de eigen taal.

Om de laatste resten van de unieke cultuur vast te leggen, verzamelde Li Chun, een Han-Chinese die getrouwd is met een Qiang-man, materialen over de Qiang en hun woonplaats. Borduurpatronen, liedjes, begrafenisrituelen: wat niet opgeschreven werd, liet ze filmen.

Documentatieproject
Van die collectie is een fractie gered; de rest vergaat langzaam onder het puin. Vandaar dat ze al drie maanden na de aardbeving vanuit haar ziekenhuisbed haar netwerk mobiliseerde, op zoek naar steun om de restjes van de Qiang-collectie goed te bewaren. "Zodra het nieuwe Beichuan in 2020 klaar is, gaan we opnieuw aan de slag. We hervatten het documentatieproject."

"De mensen in het rampgebied hebben een enorme veerkracht. Ze zetten zelf de schouders eronder en organiseren allerlei hulp," zegt Eleonore de Merode, project-coordinator van het Cultural Emergency Response-afdeling (CER) van het Prins Claus Fonds. Dat springt bij als cultureel erfgoed verloren dreigt te gaan in een natuurramp of een oorlog.

Zwaar getroffen
Het is niet voor het eerst dat het Fonds een bibliotheek bijstaat na een ramp; een Indonesische bibliotheek werd geholpen na de verwoestende tsunami, en ook archieven in Lesotho en Libanon kregen eerder hulp van CER. Het Prins Claus Fonds heeft nog nooit zo'n grote schenking gedaan als aan Beichuan, maar de Qiang zijn dan ook zwaar getroffen door de aardbeving.

Het was met 300.000 zielen al een klein volk, en in de aardbeving is een op de tien Qiang omgekomen. Zonder de 'ingewijden', ouderen die de tradities en gebruiken nog kennen, is het een heksentoer om de Qiang-rituelen te documenteren. Maar Li Chun, die elke dag dat ze leeft als een cadeautje beschouwt, schrikt nergens voor terug.