President Alvaro Colom van Guatemala heeft kort na zijn aantreden serieus overwogen VN-troepen te hulp te roepen om de orde in zijn land te herstellen. De georganiseerde misdaad heerste in een groot deel van het land, de nog jonge politiemacht bleek verrot door corruptie en de bevolking had het geloof in de overheid verloren.

Hoewel het economisch niet slecht gaat met het Midden-Amerikaanse land, verkeert Guatemala in een diepe crisis. Er vallen dagelijks meer doden dan tijdens de burgeroorlog van de jaren tachtig. In afgelegen delen van het land regeert de drugsmaffia. President Colom draait daar niet omheen. In een interview met de Wereldomroep bestrijdt hij echter dat de situatie uitzichtloos zou zijn en dat hij geen daadkracht bezit, zoals de oppositie hem verwijt.

'Toen ik begin 2008 aantrad, was de werkelijkheid veel erger dan we al vreesden. De nationale politie bleek totaal niet meer te functioneren. En ik zeg u nu iets dat ik nooit eerder bekend heb gemaakt: in april 2008, ik was net 3 maanden president, heb ik serieus met de VN overlegd over het sturen van Blauwhelmen. Maar de optie van VN-troepen kon een tragedie worden. Vergeet niet dat het economisch goed gaat, we hebben veel natuurlijke hulpbronnen. En we hebben sinds 1986 democratie, die dan ook op het spel zou worden gezet. Ik heb er geen spijt van dat we het niet gedaan hebben.'

Maya's 
De president geeft toe dat het land moeizaam bestuurbaar is. Na de interne oorlog, waarvan vooral de inheemse Mayabevolking het slachtoffer werd, maakten vredesverdragen een einde aan de dominante rol van het leger. Een nieuwe burgerpolitie zou op handhaving van de vrede moeten toezien, de bevolking beschermen en de orde in het land herstellen. Dat ging aanvankelijk ook goed, Guatemala werd een toeristische trekpleister met zijn kleurrijke indiaanse bevolking, antieke Mayasteden in het oerwoud en ongekend natuurschoon. Maar toen ging het mis, aldus president Colom:

'Acht jaar geleden heeft men hier zo’n beetje het land uitgeleverd aan de drugshandel. Door de nieuwe politiewet te verkrachten, een wet waarop de vredesakkoorden waren gebaseerd. Er werden politiechefs benoemd met een duister verleden. Een volgende regering faalde in de bescherming van de bevolking, vier grote gebieden van het land kwamen feitelijk onder controle van de criminelen te staan. Maar de hele noordelijke corridor, de natuurlijke weg voor de drugshandel, is sinds vorig jaar weer onder controle van de regering. Alleen in het afgelegen noorden kunnen we niet voorkomen dat daar nog dagelijks smokkelvliegtuigjes landen. Het is een jungle-achtig gebied, waar we nu nog over onvoldoende slagkracht beschikken.'

Beestachtigheid 
Het Guatemalteekse leger gaat nog gebukt onder de schande van grootschalige schendingen van de mensenrechten in het verleden, en houdt zich nu wijselijk op de vlakte. President Colom lijkt het leger ook liever in de kazernes te houden. Hij zoekt toenadering tot buurlanden, die meer en meer door de drugsbendes worden beheerst: Mexico, Honduras, El Salvador, Colombia en Panama. De drugsbendes zijn geglobaliseerd en de bestrijding nog niet. Ze brengen niet alleen drugsverslaving, ze brengen ook geweld, stimuleren de jeugdcriminaliteit en introduceren een gruwelijke beestachtigheid die het dagelijkse leven buiten de steden steeds meer domineert. 

Zo’n prudente aanpak, zonder meteen met kanongebulder te dreigen, komt in Latijns-Amerika al snel slap over. President Colom heeft dan ook de media in eigen land tegen zich:

'Ze noemen me besluiteloos. Welke president heeft ooit een minister gevangen laten nemen wegens corruptie? Drie politiechefs en twee militaire chefs zijn achter de tralies beland in het eerste jaar van mijn regering. Dat heeft nog nooit iemand gedurfd. En waarom ik dat deed? Omdat het systeem verrot was en omdat er opgetreden moet worden. Laat de geschiedenis maar oordelen over wie de veiligheid en rechtvaardigheid hier op het spel hebben gezet en wie zich ingespannen hebben die te redden. Ik kan u zeggen, het is een pijnlijk proces, langdurig, intensief, dat als de motregen alles doordrenkt. Maar we boeken vooruitgang.'

Alvaro Colom wijst erop dat Guatemala ook op ander vlak met enorme tegenspoed te kampen heeft gehad. Ik heb een oliecrisis achter de rug, zegt hij. En een financiële crisis, de vreselijke droogte van vorig jaar, de rampzalige vulkaanuitbarsting van vorige maand, een verwoestende tropische storm. 'Maar het land functioneert nog, en de economische cijfers zijn zelfs goed.'

Interview: Pepe Zepeda