De Wereldomroep laat prominente Nederlanders aan het woord over hun vakgebied, Nederland en de actualiteit. In het zeventiende deel van de serie Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel planbureau (SCP) over de gevolgen van de kredietcrisis. 'De overheid moet niet alleen letten op wat er macro-economisch aan de hand is, maar vooral kijken naar de positie van huishoudens.'

Socioloog Paul Schnabel is een man die beschikt over veel parate kennis. In Nederland heeft 56 procent van de huishoudens een eigen huis. Dat komt neer op ongeveer vier miljoen gezinnen die in een 'eigen huis' wonen. En de nationale hypotheekschuld in Nederland is erg hoog. Maar in Denemarken is het hypotheekinkomen met 100 procent nog altijd twee procent hoger dan in Nederland.

Het maakt eigenlijk niet uit welk onderwerp wordt aangeroerd. Feiten vliegen over tafel. Maar als het over de kredietcrisis en hypotheken gaat, wil de SCP-directeur graag ongevraagd advies geven aan de overheid. Als je minder verdient, dan is de hypotheekrenteaftrek ook lager", legt hij uit om aan te geven dat er problemen kunnen ontstaan. "En dat betekent dus in feite dat de woonlasten toenemen." Schnabel meent dat de Nederlandse overheid dit mee moet nemen in de afwegingen die het maakt rond de bestrijding van de recessie.

Dubbel op achteruit
Schnabel vreest dat mensen die hun baan verliezen er dan ook dubbel op achteruit gaan. "Dat kan mensen echt in de problemen brengen." Moet er dan een soort van noodfonds komen om die mensen te helpen? "Er zijn al wat voorzieningen. Maar er moet toch eens naar gekeken worden wat er nog meer aan gedaan kan worden. Hoe je dat technisch moet uitwerken, dat is de volgende fase."

De kredietcrisis schept andere verhoudingen. Banken en verzekeraars genieten niet langer het volle vertrouwen van klanten. In Nederland en daarbuiten moesten overheden keer op keer bijspringen om een bank of verzekeraar overeind te houden.

Banken zijn in deze barre tijden voorzichtiger als het gaat om het verstrekken van hypotheken. En dat terwijl huizenkopers vanwege de economische malaise toch al afwachtend zijn. Het resultaat is dan ook dat huizen langer te koop staan en dat de huizenprijzen voor het eerst in jaren dalen. Volgens recente berichten van de Nederlandse Vereniging van makelaars (NVM) daalde de gemiddelde prijs van een verkochte woning in een jaar tijd met een kleine vijf procent. Volgens Schnabel is er sprake van een kopersstaking. "We kampen in ieder geval met een ernstige vertraging in de verkoop van woningen. Dat herstelt zich wel weer. Maar dat duurt altijd heel lang."

Onverkoopbaar
Vooral mensen die met twee huizen zitten, omdat de 'oude' woning onverkoopbaar blijkt in deze markt, hebben het zwaar. "Het betekent dan dus dat ze met twee hypotheken en dus twee aflossingen zitten. Er zijn niet zoveel mensen die dat lang vol kunnen houden."

Maar Schnabel is toch niet al te somber over de Nederlandse huizenmarkt. "We hebben in Nederland twee grote voordelen als het gaat om de huizenmarkt in vergelijking met andere landen. We hebben natuurlijk een krappe huizenmarkt, dus dat betekent toch dat er geen overschot is aan huizen. Er is alleen een tekort aan doorstroming in de markt. En het andere punt is dat we in Nederland een hele stabiele hypotheekmarkt hebben, omdat onze hypotheken meestal voor lange tijd worden afgesloten tegen een vaste rente. In andere landen zoals in Engeland bewegen de hypotheken mee met de rentestanden." En dat laatste kan voor gevaarlijke situaties zorgen. Maar Nederlandse hypotheeknemers hebben vaak een hypotheek met een rente die voor 10 jaar of langer vast staat. "We hebben een relatief rustige hypotheekmarkt."

We moeten volgens Schnabel op dit moment niet tornen aan de hypotheekrenteaftrek. Een onderwerp dat in Nederland keer op keer ter discussie staat. Deze hele gunstige regeling voor huizenkopers zal een keer herzien moeten worden, volgens Schnabel. Maar niet nu. "We moeten er nu voor zorgen dat er een soort van reddingsboei komt voor mensen die in de problemen komen."

Schuld nemen wordt beloond
Maar op termijn moeten er zeker belangrijke besluiten genomen worden over de hypotheekrenteaftrek. Andere landen hebben een minder genereuze regeling. "In feite zitten we in Nederland in een land waar sparen wordt belast en een schuld nemen wordt beloond." Zweden heeft een systeem gehad zoals we in Nederland kennen en heeft dat al lang geleden afgeschaft. "Daar hebben we van geleerd dat je dat heel geleidelijk moet doen."

Vooruitblik
Dus hoe staat Nederland er over tien tot twintig jaar voor? Met de kredietcrisis in zijn hoofd zegt Schnabel: "Een jaar geleden zou ik zonder meer gezegd hebben dat we een stuk rijker en een stuk welvarender zullen zijn. Maar dat lijkt nu iets minder waarschijnlijk."

Dat de economie terugloopt heeft zeker gevolgen voor de welvaart. Een daling van drie tot vier procent lijkt op het eerste gezicht niet zo erg, volgens de SCP-directeur. "Dat betekent dat we op het welvaartsniveau van 2005 zitten. Maar vergis je niet. Omdat de daling niet gelijk over de bevolking plaats zal vinden, wordt dit door heel veel mensen veel harder gevoeld dan zeg maar drie tot vier procent."