In een kampeerbus trok Wereldomroepjournalist Wim Jansen een half jaar lang door zijn geliefde Midden- en Zuid-Amerika. Op zoek naar oude vrienden en nieuwe verhalen. De reis voerde langs de Panamericana, de 30.000 kilometer lange weg van Patagonië, in het uiterste zuiden, naar Mexico. Resultaat is een boek over een getekend continent, waar de opvattingen over de militaire repressie uit de jaren zeventig en tachtig aan het verschuiven zijn.

'Het beeld van de dictatuur in Argentinië is aan het vervagen. Het is niet zo zwart/wit als destijds gesteld werd. In steeds bredere kring in Latijns-Amerika wordt erkend dat ‘links’ de militaire repressie tot op zekere hoogte in de hand heeft gewerkt. Door hun aanslagen, ontvoeringen van rijke landgenoten en het doden van politieke tegenstanders.

Een groot deel van de bevolking was de stadsguerrilla van links meer dan zat en wilde graag dat er orde op zaken werd gesteld. Dat werd door de militairen met beide handen aangegrepen. Dat dat vervolgens zo uit de hand is gelopen, is een ander verhaal.'

Aan het woord is Wim Jansen, Zuid-Amerikadeskundige van de Wereldomroep en auteur van het boek Panamericana, dat vandaag uitkomt. Een boek dat verhaalt over een reis van een half jaar dwars door Zuid- en Midden-Amerika.

Ballingen in Nederland
Onderweg ontmoette Jansen veel vrienden van weleer, zoals de Argentijn Eduardo, een vroegere revolutionair die als tiener onder het Videla-regime gevangen zat. Eduardo kreeg na lang touwtrekken politiek asiel en kwam halverwege de jaren zeventig naar Amsterdam. Daar vond hij als vanzelfsprekend zijn weg in de gemeenschap van Latijns-Amerikaanse ballingen in Nederland. En kwam hij in contact met Wim Jansen, indertijd Latijns-Amerikaredacteur van dagblad Trouw.

'Ik kwam vaak bij Eduardo die toen driehoog achter in Amsterdam woonde. Een jong ventje van nog geen twintig, die in z’n winterjas op zijn balkon volgens de beste Argentijnse traditie vlees zat te grillen op de barbecue. Vol van idealen over een betere en rechtvaardiger maatschappij en met het dagelijks uitgesproken rotsvaste voornemen om nog morgen terug te gaan om de dictatuur te verdrijven.'

Dwaze Moeders
Eindelijk, in 1983 toen de democratie in Argentinië was gevestigd, ging Eduardo terug. Het contact ging verloren, maar Jansen spoorde zijn oude vriend weer op via het professionele netwerk LinkedIn.

'Hij bleek kantoor te houden aan de Plaza de Mayo in Buenos Aires. Een wel heel bijzondere plek voor een oud-revolutionair met gloedvolle ideeën over een rechtvaardiger samenleving. Want de Plaza de Mayo, hartje centrum van de Argentijnse hoofdstad, is niet alleen een dure toplocatie, het is ook de plek waar de zogenoemde ‘Dwaze Moeders’ nog dagelijks te vinden zijn om opheldering te eisen over het lot van hun al tientallen jaren vermiste geliefden', vertelt Jansen die bij de Wereldomroep nu chef is van de Latijns-Amerikaanse afdeling.

De nu 56-jarige Eduardo bleek flink carrière te hebben gemaakt. Als eigenaar van een ICT-bedrijf met 400 werknemers is hij ruimschoots toegetreden tot het establishment waar hij zich in de jaren zeventig zo strijdvaardig tegen verzette. 'Maar zonder dat de oude waarden verloren zijn gegaan', merkte Jansen. 'Voor Latijns-Amerikaanse begrippen is Eduardo een atypische werkgever. Een sociaalbewogen ondernemer die modern en creatief leiderschap uitdraagt. Met solidariteit hoog in het vaandel en qua arbeidsverhoudingen absoluut beïnvloed door z’n verblijf in Nederland.'

Zwezerik op de barbecue
Eduardo had zich nog meer Nederlandse gewoonten eigen gemaakt. Zo nodigde hij Jansen uit voor een 'parillada', een typisch Argentijnse vleesbarbecue. Daarop lagen tot Jansens verrassing ook stukjes zwezerik te garen. Geen toeval, want Eduardo had onthouden dat Jansen zo ongeveer de enige Nederlander was die zwezerik bij hem at in Amsterdam.

Eduardo spreekt nog steeds perfect Nederlands. Hij komt af en toe nog in Nederland voor zaken. Terugblikkend op de tijd in Amsterdam en de gehate dictatuur in Argentinië, zegt hij dat de revolutionairen van toen ook vanuit een andere hoek worden opgeroepen kritisch naar hun eigen rol te kijken. Ze worden door hun eigen kinderen ter verantwoording geroepen.

'Waarom volgden jullie zo blind je eigen agenda? Waarom was die ideologie zo overheersend dat jullie in plaats van voor ons te zorgen de strijd aangingen en in de gevangenis belandden?'

De tijd heelt lang niet alle wonden, maar nuanceert blijkbaar wel de blik op de werkelijkheid.