De Nederlandse Hendrikje van Andel-Schipper houdt ook na haar dood de wetenschap bezig. De oudste mens ter wereld overleed in 2005 op de respectabele leeftijd van 115 jaar. Tot aan haar dood had ze geen last van typische ouderdomskwalen. Nederlandse wetenschappers hebben haar DNA ontrafeld in de hoop te ontdekken hoe dat komt.

Hendrikje van Andel-Schipper zei altijd dat ze haar goede gezondheid te danken had aan een wekelijks glaasje advocaat met slagroom op zondag, niet roken en haring eten. Meer tips had ze niet, behalve dat een mens ‘gewoon moet blijven ademen’.

Gezond oud
Ze stelde haar lichaam ter beschikking van de wetenschap. Toen ze 111 jaar was, informeerde ze nog bezorgd of er wel belangstelling was voor zo’n oud lichaam. Die zorgen waren ongegrond. Hoe ouder ze werd, hoe nieuwsgieriger de wetenschappers. Vooral omdat Van Andel niets leek te mankeren.

Ondanks haar hoge leeftijd had ze geen last van dementie, hartkwalen of aderverkalking. Alleen haar ogen lieten haar in de steek. De oudste mens ter wereld overleed uiteindelijk aan de gevolgen van een tumor in haar maag, bleek uit de autopsie. Noch zij, noch haar artsen wisten dat het vuistgrote kankergezwel er zat.

Bijzondere genen
Klinisch geneticus Henne Holstege van het VU Medisch Centrum in Amsterdam ontrafelde het DNA-profiel van de 115-jarige, die in 2005 overleed. In het vervolgonderzoek worden haar genen vergeleken met die van andere honderdjarigen en gewone mensen. ‘Wat zorgt er nou voor dat mensen niet dement worden?´, vraagt Holstege zich af. ´Als we dat precies weten, kunnen we bedenken hoe andere mensen daar baat bij hebben. Met bijvoorbeeld medicijnen, zodat zij ook zo oud kunnen worden zonder al te veel problemen.’

De familiegeschiedenis van Van Andel maakt dit onderzoek extra interessant, omdat haar familieleden eveneens over een sterk gestel beschikten. Haar moeder werd bijvoorbeeld 101 jaar. Mogelijk heeft Hendrikje niet alleen genen meegekregen die haar beschermden tegen ziekte en verval, maar had ze daarnaast minder genetische varianten die kwalen veroorzaken. Kwieke hersenen
Neurowetenschapper Gert Holstege van het Universitair Medisch Centrum Groningen, de vader van Henne Holstege, was al in 2002 geïnteresseerd in de bijzondere eigenschappen van Hendrikje van Andel. Uit diverse psychologische tests en de gesprekken die hij met haar voerde, bleek dat de hersenen van de hoogbejaarde dame net zo actief waren als die van een 60-jarige. ‘Zij was helemaal alert. Dat was ongelooflijk en totaal onverwacht. Ze vertelde me over het heden en het verleden´, zegt hij.

´Ze wist nog dat Wilhelmina koningin werd in 1898. Maar ze kon me ook vertellen waarom Ajax dat seizoen geen kampioen was geworden. Toen heb ik bedacht dat we dit moesten vastleggen.’  Van Andels ijzersterkte geheugen is het bewijs dat dementie en Alzheimer niet per definitie komen met de ouderdom.

Krasse honderdjarigen
Over de hele wereld worden mensen veel ouder dan honderd. Soms blijven ze gezond, soms niet. Meestal zijn het vrouwen. En sommigen zeggen ouder te zijn dan de Nederlandse Hendrikje van Andel, blijkt uit een korte rondgang van de Wereldomroep.

De Arabische Mariam Amash, die in Israël woont, is volgens haar paspoort 123 jaar. Meizhen Luo uit China, een nationale beroemdheid, zou 126 zijn en Leandra Becerra Lumbreras uit Mexico is 124 jaar oud. Hun leeftijd is niet officieel erkend door het Guinness Book of Records, zoals die van Van Andel. Maar eigenlijk doet dat er niet toe.

Haring
Het is veel interessanter te weten waarom zij zo oud worden. Het DNA-onderzoek van Henne Holstege staat eind dit jaar op internet, zodat collega-wetenschappers overal ter wereld de gegevens kunnen gebruiken voor hun eigen genonderzoek. En dat is slechts een stukje van de puzzel. Levensstijl en leefomgeving spelen ook een belangrijke rol. Tot het raadsel is opgelost, moeten we het doen met advocaat en haring.