Bladeren door de Courante uyt Italien ende Duytschlandt van 14 juni 1618, zonder vieze vingers te krijgen en de deur uit te moeten. Nog vijf jaar geduld en dan kan het. De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag is namelijk begonnen aan een megaproject: 80 miljoen stokoude krantenpagina's scannen en vervolgens online zetten.

Het is fris in de immense kelder van de Koninklijke Bibliotheek. "Daar houden boeken van", luidt de verklaring van depotmedewerker Mark van Egmond. Voor sommige bundels is de omgeving blijkbaar nog niet koud genoeg. De blauwe bundel met het opschrift 'Soerabaiasch Dagblad 1854' in sierlijke krulletters op de omslag, is bijvoorbeeld al behoorlijk afgetakeld. De rug hangt halverwege los, de bladzijden krullen om. "Die zal wel naar het kaaspakhuis gaan", oordeelt Van Egmond. Het 'kaaspakhuis' is het voorportaal van het krantenkerkhof. Een hoge stapel vaalgele, zuurvrije dozen in die levensverlengend dienen te werken. De krantenbundels - vooral die op kwaliteitsarm negentiende eeuws papier - vermolmen, verbrokkelen en eindigen hun leven als imitator van oude kaas. Vandaar de naam.

Doolhof
"Je verdwaalt hier", zegt projectleider Astrid Verheusen, terwijl ze door de archiefstraatjes struint. In dat geval hoeft de ongelukkige archiefbezoeker zich niet te vervelen. In de stellingen staan Nederlandstalige landelijke, regionale en koloniale kranten. Verzameld over een periode van 400 jaar. Vijfduizend titels, tachtig miljoen pagina's, achter elkaar gezet is het een archief van zeven kilometer lang. Verheusen; "Je kunt hier de overlijdensadvertentie van je opa vinden." En die van zijn opa. En die van zijn opa. Kort samengevat kun je hier lezen hoe het de Nederlander in de afgelopen 400 jaar is vergaan.

Digitaal ontsloten
Papier heeft echter niet het eeuwige leven. De tijd doet ook in deze gekoelde, steriele betonnen kelder haar genadeloze werk. Om de krantengeschiedenis van Nederland te conserveren heeft het door het kabinet opgezette Innovatieplatform 12,5 miljoen uitgetrokken. In de komende vier tot vijf jaar wordt een groot deel van alle pagina's digitaal ontsloten. Dat is monnikenwerk. Redactionele keuzes maken (welke wel en welke niet?), scannen, rubriceren en trefwoorden geven. En dan beschikbaar maken via internet. Geheel gratis. Amateur-historici en stamboomonderzoekers kunnen thuis achter de computer hun lol op. "Het zal bij de Koninklijke Bibliotheek wel een stuk stiller worden," denkt Astrid Verheusen. "Dat is dan weer een nadeel van het project."

Eigen archief
Niet alle moderne Nederlandse dagbladen zijn lyrisch over het project. Uitgeversconcern PCM beraadt zich nog op een standpunt. "De uitgever overweegt om de oude jaargangen zelf commercieel te exploiteren," zegt Verheusen. De Telegraaf heeft al laten weten niet te mee te willen werken. Het dagblad heeft de oude jaargangen inmiddels zelf gedigitaliseerd en moet nog besluiten wat ermee te doen.

Over de beschikbaarheid van de Javabode, De Locomotief, De Nieuwe Courant, De Volkseenheid en duizenden andere bladen hoeft de krantenvorser zich geen zorgen te maken. Voor al die couranten uit vervlogen tijden is het doek al lang en breed gevallen.

Wilt u alvast een snuffelen in kranten uit de vorige eeuw? De KB heeft bij wijze van proef een reeks kranten uit het begin en halverwege de 20e eeuw gepubliceerd. Ga naar:
http://kranten.kb.nl/index.html

Beluister de reportage van Maurice Laparlière over de oude kranten in de KB: Mediaplayer, Realplayer