"Het is verbazingwekkend dat er nog niet eerder een film over de Elfstedentocht is gemaakt", stelt regisseur Steven de Jong. Hij ging de uitdaging aan en eind 2009 verschijnt 'De hel van 63', een avonturenfilm in ijskoud Friesland.

"We zijn heel dicht bij de echte belevenissen van toen gebleven", vertelt de Friese regeisseur. "Je kan eigenlijk zeggen dat de film gebaseerd is op ware gebeurtenissen. We hebben uit verschillende tochten anekdotes verzameld, die we in de 'Hel van 63' hebben gebundeld."

De film vertelt het verhaal van vier toerrijders die een startbewijs voor de tocht hebben bemachtigd. Het gaat om een soldaat (Cas Jansen), een boerenzoon (Lourens van den Akker), een arbeider (Chris Zegers) en een verpleegkundige (Chava voor in 't Holt). Ieder heeft zo zijn eigen reden om aan de tocht der tochten mee te doen.

Monumentje
De Jong: "We vertellen een fictief verhaal en dus niet het verhaal van Reinier Paping, Jeen van den Berg en Jan Uitham." De drie wedstrijdrijders van weleer spelen wel een klein rolletje in de film. "Wij vonden wel dat het recht deed aan de film en aan de drie helden om hem een plekje in de film te geven. Om hen zo toch nog een monumentje te geven."

"Ik vind het wel leuk", zegt Jan Uitham, de nummer 2 uit 1963, die ruim op tijd is voor de opnamen van zijn scène. "Bij ons op het dorp waren destijds maar twee mensen die televisie hadden, dus dat ik daar ooit op deze manier op zou komen, dat had ik nooit durven verwachten."

Uitham herinnert zich de schaatstocht nog als de dag van gisteren. "We waren elf uur onderweg. Het was slecht ijs, er stond een harde oostenwind, de sneeuw stoof alsof het een zandstorm was en sneeuwhopen waar je door heen moest baggeren. Het was een heel scala aan dingen die soms weer bovenkomen en vooral dit jaar, nu de Elfstedenvereniging honderd jaar bestaat."

Contrast
De barre winter van 1963 staat in schril contrast tot de warme zomerdag waarop Steven de Jong de laatste scènes voor zijn film opneemt. Of toch niet? Uitham: "De weersomstandigheden zoals ze nu zijn, met veel hoge druk, veel oostenwind, diezelfde omstandigheden zouden in de winter waarschijnlijk een periode geven van strenge vorst."

Voor de winterscènes is De Jong eerder dit jaar naar Lapland uitgeweken. "Dat scheelde een graad of 40 met nu, als het niet meer is", lacht hij. "Maar voor de scene met de oude helden wilden we heel graag een zomerse situatie en dat is het vandaag."

Research
Voor 'De hel van 63' heeft De Jong veel research gedaan, meer dan bijvoorbeeld voor de 'Kameleon'-film of 'De scheepsjongens van Bontekoe': "Ik heb natuurlijk meer in de archieven lopen neuzen en gekeken hoe het in die tijd was, omdat je toch weet dat er mensen naar de film komen, die het echt hebben meegemaakt.  Ik vind het heel belangrijk dat die mensen geloven in wat ze zien."

Zelf heeft de regisseur weinig ervaring op het ijs: "Ik ben niet zo'n heel goede schaatser. Ik vind het wel heel erg leuk, dus bij een nieuwe Elfstedentocht ga ik ook zeker kijken. Ik heb ook tranen in mijn ogen wanneer Sven Kramer wereldkampioen wordt, dus ik heb wel wat met dat schaatsen. Maar zelf ben ik niet zo heel erg talentvol."

• bekijk de trailer en luister naar een reportage van de laatste opnamedag.