Architectenbureau MVRDV liep lange tijd over van het werk. De kredietcrisis maakt het inmiddels een stuk lastiger om opdrachten binnen te slepen. De concurrentie is pittig volgens architect Jacob van Rijs. Toch weet het in Rotterdam gevestigde bureau zich goed staande te houden. Vooral opkomende markten bieden uitkomst. “We vinden nu veel werk in India en landen als Taiwan, Korea en China.”

In de hoogtijdagen werkten er wel zo’n 70 mensen bij MVRDV, vast en tijdelijk personeel. Inmiddels zijn de tijdelijke krachten grotendeels verdwenen en werken er nog ruim 45 mensen bij het bureau. “We hebben het heel lang heel druk gehad. Het is niet erg om het even wat rustiger aan te doen”, zegt architect Jacob van Rijs. Hij is medeoprichter van MVRDV. Het bureau dat sinds 1991 bestaat, leidde in de eerste jaren een sluimerend bestaan. In 1993 kwam het beslissende moment voor de toen nog jonge onderneming. Ze kregen de opdracht om een nieuw gebouw te ontwerpen voor de omroeporganisatie VPRO in Hilversum. “Het was een grote opdracht die normaal gesproken niet aan een beginnend bureau wordt gegeven. Maar ze wilden juist niet iemand met heel veel ervaring.”

Internationale doorbraak
Vanaf dat moment was MVRDV een gevestigde naam. De internationale doorbraak volgde vier jaar later toen het bureau door de selectie kwam voor het ontwerp van het Nederlandse paviljoen op de EXPO 2000 in Hannover. “In 2000 was de wereldtentoonstelling in Hannover klaar. Het gebouw was de eigenlijke tentoonstelling.” Ook dit ontwerp kreeg veel media-aandacht. “We hebben veel projecten die in het oog springen. Blijkbaar valt het op. Dat gebeurde ook bij onze allereerste project. Het project – de aanhangwoningen in Amsterdam Osdorp – was nog niet eens klaar of het stond al in de Telegraaf.”

China
Van Rijs omschrijft de stijl van MVRDV als onbevangen. “We gaan niet te veel uit van dingen die niet kunnen. We proberen het op een andere manier te doen. We hebben een onderzoekende houding.” De architect is onlangs in China geweest waar hij werkte aan een tentoonstelling. “We hebben daar een grote maquette neergezet over de toekomst van Chinese steden.” De maquette is tien bij tien meter en vijf meter hoog Het is dan ook meer een installatie. Hij vertelt ervoor gekozen te hebben om de schaal niet te klein te maken zodat mensen er doorheen kunnen lopen. De tentoonstelling in China draaide om de verstedelijking van het land. Steeds meer mensen gaan in de stad wonen. “Het gaat in China van een verdeling van 60/40 platteland/stad naar 40/60. Dat is een enorme omslag. Sowieso neemt de bevolking toe. De vraag was hoe je de mensen zelfvoorzienend te maken in CO2 absorptie en in voedselproductie. En wat dat zou betekenen voor de verstedelijking. Toen kwamen we op het idee een stad te maken die wat compacter is, tegelijkertijd groen en voedsel kan produceren. De traditionele scheiding tussen stad en platteland verdwijnt dan.”

De Rotterdamse architect toont wat afbeeldingen van de maquette. De gebouwen zijn bergen die hol zijn van binnen. Daar kan volgens hem allerlei dingen in gebeuren die je niet in het daglicht hoeft te hebben. De buitenkant van de bergachtige gebouwen is begroeid. De gevels kunnen deels als tuin dienst doen. “Of zelfs voor de landbouw gebruikt worden. De stad kan zichzelf niet voeden. Je hebt altijd een omland nodig. Maar het kan wel een deel van die functie overnemen.” Toevalligerwijs had de vorm van de gebouwen met de begroeiing er op ook iets weg van een Chinees heuvellandschap. “Dat vinden ze daar dan geweldig. Dat buitenlanders ze een spiegel voorhouden en met een ontwerp komen waar tegelijkertijd ook iets Chinees in zit.”

Nieuwe contracten
Van nieuwe contacten komen nieuwe contracten. De sponsor van de tentoonstelling in China is een grote vastgoedontwikkelaar die onder andere samen met MVRDV wil onderzoeken wat voor ecologische steden er mogelijk zijn. Het gaat volgens Van Rijs om grote projecten waar MVRDV een van de spelers is. “We zijn geïnteresseerd in grootschalige woningbouw. Dat hebben we in Nederland al gedaan. In dit geval – in China – is de schaal nog een stapje groter.” Ook in India, waar het Rotterdamse architectenbureau sinds dit jaar actief is, gaat het meteen om grote projecten. “We hebben daar twee opdrachten. Het gaat om woningbouwprojecten.” Volgens Van Rijs gaat het om halve steden, een paar duizend woningen per project. Ook hier is MVRDV een van de spelers.

Toch interessant
Dus ondanks de crisis en de gevolgen voor de bouwsector gaat het helemaal niet slecht met MVRDM? Opkomende markten bieden immers genoeg mogelijkheden. Van Rijs plaatst hier een nuancering. Bij opdrachten in landen als China en India gaat het meteen om andere budgetten dan bijvoorbeeld in Nederland of landen als Noorwegen en Spanje waar het architectenbureau ook veel werk heeft of heeft gehad. “Als je bijvoorbeeld in Nederland een gebouw neerzet voor een bepaald bedrag. Zet je in landen als China en India een gebouw neer wat 10 keer zo groot is voor eenzelfde bedrag. In Nederland kan je dan zo’n 30 tot 40 mensen aan het werk zetten. In China of India moet je het met vijf man doen. Daar kan je niet dezelfde prijs regelen.” Maar de schaalgrootte maakt weer veel goed volgens Van Rijs. “Een woning kost daar veel minder, maar het zijn er meestal veel meer. Dus daarmee wordt het meteen toch interessant.”

Pitt
Tweederde van het werk van MVRDV komt uit het buitenland. Er bestaat niet zoiets als een droommarkt voor de architect. “Juist het feit dat we op verschillende markten werken, maakt het interessant.” Architecten schuiven over de wereld waar het gebeurt, volgens Van Rijs. Ze gaan waar veel werk is. Dat was in Spanje, maar dat is even niet meer zo vanwege de economische crisis. “We merken wel wat herstel, maar dat vindt niet in Europa plaats maar in Azië. ” De situatie in de Amerikaanse vastgoedmarkt blijft moeizaam. Daar begon de crisis inmiddels al weer een paar jaar geleden vanwege probleemhypotheken.

Toch is MVRDV ook in die markt actief, zij het op kleine schaal. “Het is de  bedoeling dat we volgend jaar in New Orleans gaan bouwen.” De acteur Brad Pitt wees MVRDV aan als een van de dertien architectenbureaus die aan de slag mogen gaan met woningen voor slachtoffers van de orkaan Katrina. In 2005 liet deze orkaan een spoor van chaos achter in New Orleans en veel mensen werden dakloos. Ondanks de risico’s voor nieuwe overstromingen willen de mensen toch terug naar hun eigen woonwijken in deze Amerikaanse stad. “De dijken zijn daar gewoon iets minder zeker dan bij ons. Dus dat betekent dat je de woningen iet gewoon op straat kan zetten. Je maakt ze iets hoger zodat als het water komt dat ze er dan net boven zitten.” Het gaat om twee woningen die Van Rijs en zijn collega’s daar mogen bouwen. Of eigenlijk drie, want het gaat om een dubbele woning. Een kleine opdracht dus. “Geen money maker dus. Maar het is wel het soort project dat veel aandacht krijgt. Het is goed voor onze reputatie.”