Vriendelijk liep de zelfmoordenaar op zijn doelwit af in de bazaar van Deh Rawod, vertelt een getuige. De man omhelsde de niets vermoedende Afghaan op de traditionele manier en deelde luchtzoenen uit. Verderop stond een jongentje in een Public Call Office (PCO), een klein winkeltje waar je voor een paar Afganies kan bellen. Er leek niets aan de hand. Deh Rawod-bazaar is al een tijdje rustig. Maar ineens was er de klap. Een grote wolk van rook en stof steeg op. Chaos in de bazaar: tien doden en vele gewonden. Ook het bellende jochie werd getroffen en lag levenloos in het winkeltje. 

De berichtgeving over de aanslag werd direct in de context gezet van de ‘oprukkende’ Taliban die ‘de politie’ wilde aanvallen. Mijn moeder en velen met haar zouden het gedacht kunnen hebben: de Taliban wordt sterker, wat doe je daar? 

Ook bij de politici van de betrokken westerse landen in Afghanistan zou dit incident reden kunnen zijn om te zeggen: Neemt het aantal Taliban-strijders toe? Extra troepen!

Grote speler
In Kabul liet ik dit nieuws eerst langs me heengaan. De aanslag had ‘alleen’ Afghaanse doden gekost. Tot ik iemand in Uruzgan sprak die me wees op de moord. “Het is misschien geen Taliban”, zei hij. Wat het dan wel is geweest, blijft lastig. Maar het meest gehoorde verhaal is als volgt: de zelfmoordenaar was uit op Haji Payend Akha, een grote speler in een stammenconflict in Deh Rawod, maar ook het hoofd van de provinciale raad. Payend Akha zat in een theehuis met collega’s van zijn raad. Tot de zelfmoordenaar binnenliep.

Drie maanden geleden stierf ook een prominente Afghaan. Deze man zou juist door Payend Akha en zijn groep om het leven zijn gebracht. In totaal, zou Akha trots zelf hebben verteld, heeft hij in zijn leven zestig  rivalen vermoord.  

Slepende kwestie
Nederland heeft er na het incident in Deh Rawod niet voor gekozen met troepen ‘het gebied schoon te vegen’ om de ‘toenemende Taliban’ de kop in te drukken. Zij hebben de kemphanen van de stammen uitgenodigd voor bemiddeling in de hoop dat de aanhoudende moordpartijen stoppen. De vraag is waarom ze dit nog niet eerder hebben gedaan. Dit stammenconflict – hoe complex ook – is wel te begrijpen met goede informatie uit het gebied. Bovendien is het al dertig jaar een slepende kwestie. (Bij het schrijven van dit stukje is er weer een bom ontploft in Deh Rawod. Veel is nog onduidelijk omdat er chaos heerst. Er zijn in elk geval geen doden gevallen, wel vijf gewonden.) 

Duidelijk moet zijn dat het gezicht van de vijand in Afghanistan steeds vagere contouren krijgt en niet eenduidig meer is. Een Nederlander die werkt aan de bemiddeling schudt zijn hoofd als we erover praten. ‘Lastig, lastig’, zegt hij zonder iets te concluderen. Inmiddels zijn er allerlei groepen die de macht willen grijpen, niet zelden zonder geweld. Niemand komt dus meer weg met enkel: het was de Taliban. Ook de Afghanen niet. Zij schuiven in gesprekken met de internationals maar al te graag de schuld af op die ongrijpbare groep Taliban, zodat niemand echt aangepakt kan worden.
Jonge jongens
Juist in deze weken waarin duizenden Amerikaanse soldaten zich klaarmaken voor de ‘oorlog’ in dit land, moet de vraag gesteld worden: wie gaan deze jonge jongens eigenlijk bevechten? Lukt het een tot de tanden toe bewapend en bepantserd peloton een ragfijne en ingewikkelde vete zoals in Deh Rawod de kop in te drukken? Lukt het een F-16 vanuit de lucht een onderscheid te maken bij een gevecht waarbij zoveel belangen zijn. Wie is hier de vijand inmiddels?