Goedkope grond, ruimte en vrijheid. Om die redenen vertrekken veel Nederlandse melkveehouders naar het buitenland. Maar ook daar moeten ze vechten voor hun bestaan, zeker nu de melkprijs wereldwijd zo laag ligt. Boerinnen Josien Kapma in Portugal, Monique Vos in Duitsland en Olga Reuvekamp in de Verenigde Staten over hun leven in het buitenland.
 
Met donderend geraas stortte eind 2008 een deel van de bovenverdieping in. Houtworm. Monique Vos (48), die samen met man en kind op het Duitse platteland woont, kan een deel van de eerste verdieping van de boerderij niet meer gebruiken.
 
Voorlopig hebben ze ook geen geld om het op te knappen. Door de krappe melkprijs - in Duitsland lager nog dan in Nederland - moeten ze alle touwtjes aan elkaar knopen. Monique: ‘Mijn vader vindt dat we diep onder de armoedegrens leven. Volgende maand hebben we weer een gesprek met de bank, over onze toekomst.’ Die zal niet makkelijk zijn, voorspelt ze, want in Duitsland zijn veel meer boeren in de problemen.
 
Belastingschuld
Monique en haar man Henk besloten vier jaar geleden hun geluk in het buitenland te beproeven. In Nederland hadden ze het als boer zwaar gehad. Door de verhuizing naar een nieuwe boerderij, de gevolgen van MKZ, vogelgriep en andere tegenslagen hadden ze jaar in jaar uit verlies gedraaid. Om de belastingschulden te kunnen betalen, werd de boerderij in Barneveld verkocht.
 
In het laaggebergte van de Eifel vonden ze een boerderij die ze zich konden veroorloven. Ze voelden zich er snel thuis, ook al ging het er heel anders aan toe dan in Nederland. Monique. ‘Een Nederlandse boerin die ook naar de Eifel is verhuisd, zei tegen ons: welkom in de Oeral van Duitsland. Ik moest lachen, maar begreep het niet. Nu wel. Ze lopen hier echt 50 jaar achter.’ Het heeft zijn voor- en nadelen, vindt Monique. ‘Naar oude tradities zorgt men goed voor zijn buren. Drie buren links, drie buren rechts. Toen ik ziek was, stonden er zomaar twee buurvrouwen voor de deur. De een zei: ‘ik pas op je zoontje’ en de ander bracht me naar de dokter.’
 
Maar die achterstand betekent ook dat ze niet openstaan voor veranderingen, vindt Monique. ‘Nederlandse boeren zijn inventiever. De boeren van hier vroegen ons bijvoorbeeld hoe het toch mogelijk was dat wij in korte tijd meer kuilgras (geplet gras dat dient als wintervoer voor de koeien red.,) hadden. Dat kwam omdat Henk de weilanden op een manier bemest die ze hier niet kennen.’
 
Ingezakte melkprijs
De eerste jaren in Duitsland gingen de zaken best aardig. Ze begonnen met 35 koeien en jongvee, en breidden uit tot 120 koeien en jongvee.
 
Tot een jaar geleden de melkprijs naar beneden duikelde. ‘We hebben dit gekocht in de hoop dat we wat gingen verdienen. Maar toen kwam die enorme terugslag van de ingezakte melkprijs. Als dat niet was gebeurd, en we hadden niet bijna alles wat we hebben overgenomen moeten vervangen, dan hadden we ons makkelijk kunnen redden.’

In VS situatie ook slecht
Ook in de Verenigde Staten moeten melkveehouders vechten voor hun bestaan, vertelt Olga Reuvekamp (38). Ruim 3 jaar geleden kocht ze met haar man een boerderij in South Dakota. ‘Vorig jaar was de melkprijs nog lager en dat was voor velen een drama. Net als veel andere boeren zijn ook Nederlandse boeren hier toen failliet gegaan.’

Ze maakt zich minder zorgen om hun bedrijf. ‘Ik geloof in ons bestaansrecht, maar we moeten wel heel creatief managen om het te redden. Mensen beloven je dat het in het najaar al heel goed gaat, maar ik denk dat het toch wel afhangt van de wereldeconomie. We houden rekening met een langere crisis. Daarom hebben we zoveel mogelijk gecontracteerd, waardoor we straks in elk geval voor een deel van onze melk een redelijke prijs krijgen.’

Schaalvergroting
Olga vertrok om heel andere redenen dan Monique naar het buitenland. Samen met haar man runde ze een goedlopend boerenbedrijf in Noord-Groningen. ‘Op zich hadden we het naar ons zin in Nederland. We hadden geen problemen met politiek, regels of financiën. Maar we waren geïnteresseerd in een nieuwe manier van boeren, grootschaliger, en hadden het idee dat we dat hier goed konden uitproberen.’

Hun droom hebben ze verwezenlijkt. In Nederland molken ze 170 koeien, nu hebben ze er 2100, aantallen die in Nederland niet voorkomen vanwege het gebrek aan ruimte en de hoge grondprijs.

Hun werk is door die schaalvergroting ook veranderd. Moesten ze vroeger bijna alles zelf doen, nu zijn ze vooral manager. Olga: ‘Elke medewerker heeft zijn eigen kennis van zaken. Er is bijvoorbeeld iemand die voltijds pedicure is, dus alle hoeven van de koeien verzorgt. Door te specialiseren, gaat het denk ik allemaal veel beter.’

Te ver doorgeschoten
Die schaalvergroting is juist iets waar Josien Kapma (37) haar vraagtekens bij zet. Josien en haar man namen zes jaar geleden een boerderij over in het zuiden van Portugal. Ondanks startproblemen – ze hadden nauwelijks ervaring – wisten ze al snel uit te breiden van 70 naar 200 koeien.

Hoe leuk is het om nog verder te groeien, vraagt Josien zich af. ‘Schaalvergroting gaat hier heel rap. De meeste geëmigreerde boeren zitten er al 15 jaar en hun bedrijven zijn minstens verdubbeld. De vraag is, schieten we er iets mee op? Als je het goed doet, heb je een goed inkomen. Maar als het niet zo goed gaat, heb je helemaal geen inkomen.’

Geen radartje
Een boerderij in Nederland is voor Josien geen optie. Behalve dat het vrijwel onbetaalbaar is, zijn ze ook te veel gaan hechten aan de vrijheid die ze in Portugal hebben. Josien: ‘In Nederland ben je een radartje in de melkveesector. De een levert het voer, de volgende geeft er voorlichting over en weer een ander kuilt het voor je in. Emigreer je, dan ben je helemaal op jezelf aangewezen. In het begin vraag je je af hoe mensen hier kunnen werken en waar ze alles vandaan halen. Na vijf jaar denk je juist ‘wat is dit heerlijk, ik ben mijn eigen radartje, ik regel het wel allemaal zelf’.’

Meer waardering
Ook Olga en Monique willen liever niet meer terug naar Nederland. In de Verenigde Staten en Duitsland is veel meer waardering voor boeren. Olga: ‘In South Dakota is de economie gebaseerd op landbouw. Regels zijn daarom in ieder geval niet tégen de landbouw.’ Ook Monique voelt zich nu meer gesteund. ‘Ze hebben hier voor boeren meer hart. We werden vorig jaar gebeld door de boerenvakbond dat we voor de Kerst 600 euro kregen omdat we zoveel ellende hadden gehad. In Nederland is ‘boer’ een besmet woord geworden. In Nederlandse krantenartikelen lijkt het wel alsof boeren alleen nog maar hun dieren mishandelen en dat het ze slechts om het geld gaat. Hier gebeurt dat niet. In Duitsland staat de bevolking achter de boeren.’

• Meer informatie over Nederlandse melkveehouders in het buitenland op Melken over de grens
• Op Boerderij.nl houden Josien en Monique een blog bij.