Twee paspoorten, een dubbele nationaliteit: ruim een miljoen Nederlanders hebben de Nederlandse en minstens één andere nationaliteit. Niets bijzonders lijkt het, maar toch reden voor een heftige discussie, aangejaagd door de rechts-populistische Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders. Mogen mensen met een dubbele nationaliteit parlementariër, staatssecretaris of minister worden? En is deze discussie uniek voor Nederland?

In de nieuwe Nederlandse regering zitten twee staatssecretarissen met een dubbele nationaliteit. De één heeft ook een Turks paspoort op zak, de ander is behalve Nederlander ook Marokkaan. Reden voor de Partij voor de Vrijheid (PVV) om hardop te twijfelen aan de loyaliteit van de twee.

PVV-fractieleider Geert Wilders slaagde er niet in om de andere partijen in het parlement te overtuigen. Veel parlementariërs merkten fijntjes op dat het Wilders niet zozeer ging om de twee paspoorten, als wel om het feit dat de twee staatssecretarissen allebei een islamitische achtergrond hebben. Toch is hiermee wel het debat over de wenselijkheid van een dubbele nationaliteit voor bestuurders aangezwengeld.

19de eeuw
Al twee eeuwen lang worstelen we met vraagstukken van dubbele nationaliteit, zegt Jessurun d'Oliveira, oud-hoogleraar migratierecht. Het nationaliteitsrecht, dat stamt uit de 19de eeuw, was heel belangrijk voor de jonge staten uit die tijd, en is dat eigenlijk nog steeds.

D'Oliveira veegt dan ook de vloer aan met het voornemen van vice-premier Wouter Bos om te gaan praten met landen als Marokko en Argentinië die niet toestaan dat hun staatsburgers die zich in het buitenland vestigen hun nationaliteit opgeven: "Geen enkele staat duldt inmenging in de bepaling van wie zijn onderdanen zijn. Ik denk dat de missie van Bos een doekje voor het bloeden is om Wilders een beetje wind uit de zeilen te nemen, maar dat dat geen enkel praktisch effect zal scoren. Het is inmenging in interne aangelegenheden en dat mag volkenrechtelijk eigenlijk helemaal niet." 

Dat initiatief lijkt dus kansloos. Nooit eerder heeft een land onder druk van het buitenland zijn grondwet veranderd om het nationaliteitsrecht aan te passen.

Flauwekul
Minister Plasterk van Onderwijs stelde voor om mensen met een dubbele nationaliteit een eed van trouw af te laten leggen, zoals ook in de VS gebeurt.

Flauwekul, vindt d'Oliveira: "We hebben al een eed. En die is goed genoeg. Men zweert daar trouw aan het Nederlands staatsbestel en aan het koninkrijksstatuut en nog zo het een en ander. Het lijkt me voldoende dat je zweert dat je je houdt aan de grondwet. Ik zie niet in wat daar nou speciaal voor mensen met een meervoudige nationaliteit nog eens extra zwaar zou moeten zijn."

PvdA en CDA vinden dat kinderen van ouders met verschillende paspoorten niet langer automatisch een dubbele nationaliteit moeten krijgen.
CDA-Kamerlid Sterk en haar PvdA-collega Dijsselbloem zijn bezig met een initiatiefwetsontwerp waarin komt te staan dat ouders voortaan zelf kunnen bepalen dat hun pasgeboren kind alleen het Nederlandse paspoort krijgt. Momenteel krijgen kinderen van ouders met verschillende paspoorten automatisch een dubbele nationaliteit.

Uniek voor Europa
De discussie over politici met een dubbele nationaliteit is vrij uniek voor Europa. Andere landen kijken dan ook verbaasd naar Nederland met zijn lange traditie van tolerantie en toevluchtsoord voor andersdenkenden, dat zich nu zo druk maakt over deze kwestie.

In landen als Groot-Brittannië, Ierland, Frankrijk, Zweden en Italië is een dubbele nationaliteit gangbaar en gelden er geen restricties voor het uitoefenen van een politieke functie. D'Oliveira: "In Italië is men voor meervoudige nationaliteit omdat het zijn burgers die vaak emigranten zijn, wil vasthouden. Datzelfde geldt voor andere landen. Er zijn voor elk land verschillende motieven om burgers in het buitenland vast te houden. Die mogen ook rustig de politiek in."

In Denemarken en Oostenrijk moeten immigranten bij naturalisatie hun eigen nationaliteit laten vallen. En in Duitsland wordt het bezit van twee paspoorten ontmoedigd, maar ook daar staat het iedereen vrij om een hoge bestuursfunctie uit te oefenen.

In de Verenigde Staten - smeltkroes bij uitstek - is de dubbele nationaliteit van politici geen probleem. Bekende voorbeelden dringen zich op: oud-minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright (Amerikaans-Tsjechisch) en gouverneur van Californië Arnold Schwarzenegger (Amerikaans- Oostenrijks). Wél wordt een kandidaat met meerdere paspoorten voor een hoge functie met een hoog vertrouwelijkheidgehalte onderworpen aan een strenger antecedentenonderzoek.

In Australië gelden wél strenge regels. Daar staat in de grondwet dat volksvertegenwoordigers en regeringsleden geen meervoudige nationaliteit mogen hebben.

Maxima
Oud-hoogleraar d'Oliveira vermoedt dat de Nederlandse aanjager van het debat, Geert Wilders, zoiets voor ogen heeft. Maar dat zal niet meevallen: "Dan zou ik hem eerst willen vragen hoe dat dan zit met de meervoudige nationaliteit van koningin Beatrix en de meervoudige nationaliteit van nieuwe prinses-gemalin, Maxima. (Prinses Maxima heeft ook nog de Argentijnse nationaliteit. Argentinië is een van de landen die afstoting van nationaliteit niet toestaat, red.) Beatrix, Juliana en Wilhelmina hebben allen naast de Nederlandse ook de Britse nationaliteit. En die zouden daar dan ook maar eens afstand van moeten doen. Waarom zouden staatssecretarissen hun nationaliteit moeten opgeven en de koningin niet?"

PvdA en CDA vinden dat kinderen van ouders met verschillende paspoorten niet langer automatisch een dubbele nationaliteit moeten krijgen. CDA-Kamerlid Sterk en haar PvdA-collega Dijsselbloem zijn bezig met een initiatiefwetsontwerp waarin komt te staan dat ouders voortaan zelf kunnen bepalen dat hun pasgeboren kind alleen het Nederlandse paspoort krijgt. Momenteel krijgen kinderen van ouders met verschillende paspoorten automatisch een dubbele nationaliteit.