Bijna 60 inwoners van Bergen op Zoom namen deze week de bus naar Parijs. Één dagje op en neer door het winterweer om een maquette te zien van hun eigen stad.

'Zo, dat is gróót!', 'Oh, wat mooi' en 'Gigantisch!'. Deze uitroepen teken ik op uit de monden van de Brabanders die zich verzameld hebben rond een maquette in het majestueuze Grand Palais. 
 
Er zijn in totaal 16 maquettes tentoongesteld. Ze werden in de 17e, 18e en 19e eeuw gebouwd door het Franse leger. Het zijn indrukwekkende bouwwerken: elke maquette is toch nog tientallen vierkante meters groot en de huisjes, kerken en andere gebouwen zijn exact en in de juiste verhoudingen nagemaakt.

Busrit niet voor niks
En in het midden van het Grand Palais is de maquette te zien waar al die Nederlanders voor zijn gekomen, het schaalmodel van de enige Nederlandse stad die hier is vertegenwoordigd: Bergen op Zoom. Het bouwwerk is zo’n 90 vierkante meter groot en meer dan twee eeuwen oud.

'Ik vind het schitterend, echt waar!', roept Conny Thissen als ze voor haar eigen stad staat. 'We hebben er vijf uur voor in de bus gezeten vanuit Bergen op Zoom maar het is dubbel en dwars de moeite waard.' Felix Kools staat naast haar: 'Heel mooi, ja. Het is een tijdsbeeld hè? Voor mij is het heel bijzonder, want mijn familie woont al honderden jaren in Bergen op Zoom en omgeving. Hier zie ik terug hoe het er uit zag in de tijd van mijn voorouders. Ik woon zelf in de binnenstad, in een oud huis.'

Hij wijst naar de enorme maquette, waar de gebouwen centimeters hoog naast elkaar staan. 'Daar staat mijn huis, vlakbij de Gevangenenpoort. Daar woon ik.' Thissen en Kools zijn samen met andere inwoners van Bergen op Zoom speciaal voor deze expositie naar Parijs gekomen. Burgemeester Han Polman bezocht de tentoonstelling al eerder. Hij is inmiddels een lobby begonnen om de maquette na afloop van de expositie naar Bergen op Zoom te halen.

Verdedigingstactiek
Op het schaalmodel uit 1751 is de oude stad te zien, maar ook veel van de omgeving: het landschap en de polders om Bergen op Zoom heen. 'Deze maquette laat goed zien hoe een stad verdedigd werd door onderwaterzetting, door dijken door te steken en polders onder te laten lopen', vertelt Ad van den Bulck, voorzitter van de Geschiedkundige Kring in Bergen op Zoom. 'Dat was in Nederlands destijds een verdedigingstactiek. In Frankrijk deden ze dat helemaal niet. Zo’n manier van verdedigen kenden de Fransen niet.'

Alle maquettes in het Grand Palais zijn gemaakt door Franse soldaten. Een miniatuurstad moest laten zien waar de sterke en zwakke plekken van een stad zaten. Waar kon worden aangevallen en waar juist niet. De bouw van de schaalmodellen begon de tijd van Lodewijk XIV in de 17e eeuw en duurde tot de tijd van Napoleon III, 200 jaar later. Bergen op Zoom werd halverwege de 18e eeuw door de Fransen ingenomen, mede dankzij de maquette die nu tentoongesteld wordt.

Hartenwens
Conny Thissen kan haar ogen niet afhouden van de huisjes van haar stad. 'Dit had ik 40 jaar geleden al willen zien. Toen hoorden wij van de Geschiedkundige Kring voor het eerst dat deze maquette bestond, maar hij was niet toegankelijk. Het publiek mocht er niet bij. Ik heb hier 40 jaar op gewacht. En mijn hartenwens is nu in vervulling gegaan. Ik kan het bijna niet geloven dat ik hier nu sta!'

Ze heeft zelfs speciaal haar 10-jarige dochter Willemiene meegenomen. Die tuurt met een toneelkijker naar de enorme maquette voor haar. 'Ik zocht de Gevangenenpoort’, zegt ze. ‘Die staat er in het echt nu ook nog, dus dan ik kan vergelijken. Het mooiste vind ik al die huisjes, die zijn precies op maat gemaakt.' Amateurhistoricus Ad van den Bulck wil niet over 'mooi' of 'niet mooi' spreken. 'Het is cultuurerfgoed dat 260 jaar oud is. 'Mooi' is geen criterium. Maar oké dan: het is wel een lust voor het oog.'