De prestigieuze Geuzenpenning gaat voor het eerst in zijn 25-jarig bestaan naar een militair instituut. Vandaag ontvangen Nederlandse krijgsmacht en de Afghaanse mensenrechtenactiviste Sima Samar deze Nederlandse onderscheiding.

De Geuzenpenning wordt jaarlijks uitgereikt aan mensen of organisaties die zich hebben ingezet voor democratie en tegen dictatuur, racisme en discriminatie.

Sima Samar past goed in het rijtje winnaars. Eerder werden ook Amnesty International en oud-president Vaclav Havelvan de Tsjechische Republiek onderscheiden, net als de Dwaze Moeders uit Argentinië en mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch.

Sima Samar is voorzitter is van de Afghaanse Onafhankelijke Mensenrechtencommissie AIHRC. Ze heeft zich vooral sterk gemaakt voor de rechten van Afghaanse vrouwen. Na de val van het Taliban-regime in 2001 werd ze de eerste minister van Vrouwenzaken onder de Afghaanse president Karzai.

Ongebruikelijke keuze
De keuze voor de Nederlandse krijgsmacht ligt minder voor de hand en zou je zelfs controversiël kunnen noemen. De toekenning van de Geuzenpenning is een steun in de rug voor de ‘Nederlandse aanpak’ voor de wederopbouw in Afghanistan, waarbij de nadruk ligt op ontwikkeling, bescherming en diplomatie.

Maar er is ook kritiek op de rol van de Nederlandse krijgsmacht als het gaat om activiteiten rond de wederopbouw en over de onvermijdelijke burgerslachtoffers die vallen. 

Hoe voelt Sima Samar zich over het feit dat ze de prijs deelt met de Nederlandse krijgsmacht? 'Ik ben van mening dat ze de medaille zeer zeker verdienen. Het gaat om mensen die hun leven in de waagschaal leggen voor anderen waar ze geen nauwe relatie mee hebben. We liggen op grote afstand van jullie land, maar de militairen tonen toch een grote inzet. Ze zetten zich in voor een beter leven voor de Afghanen en proberen ze te beschermen tegen geweld, discriminatie mensenrechtenschendingen.'

Kritiek
De organisatie van Sima Samar is niet altijd zo positief geweest over het werk van buitenlandse militairen in Afghanistan. De AIHRC heeft met grote regelmaat kritiek geuit op buitenlandse troepen, die verantwoordelijk waren voor burgerslachtoffers die zijn gevallen in Afghanistan.

Samar meent echter dat het niet te voorkomen is dat er burgerslachtoffers vallen en legt de schuld bij groepen die proberen de regering van Karzai omver te werpen. Ook als het gaat om het ernstigste incident waar Nederlandse militairen bij betrokken waren.

In juni 2007 voerden Nederlandse militairen op grote afstand een bombardement uit op Chora, tijdens een strijd van vijf dagen rond dit Afghaanse dorp. Er vielen zeker 100 burgerslachtoffers.Onduidelijk is hoeveel direct slachtoffer waren van de bombardementen.

Geen keuze
Volgens Samar deed de Nederlandse krijgsmacht wat het moest doen en hadden ze weinig keuze hadden, omdat de Taliban burgers gebruikt als menselijk schild.

'Ze hadden mensen tegenover zich staan die wetgeving afwijzen. De tegenstanders van de regering gebruiken burgers als menselijk schild. Ze proberen - en dat moeten ze ook – burgers te beschermen. Maar soms is dat niet mogelijk.'

Mooie erkenning
Commandant der Strijdkrachten, generaal Van Uhm, zal de prijs namens de Nederlandse krijgsmacht in ontvangst nemen. Hij ziet geen tegenstrijdigheid als het gaat om het toekennen van een vredesprijs aan een militaire organisatie.

'Voor mij zit hier geen contradictie', zegt Van Uhm. 'Ik ben blij dat de prijs aan onze krijgsmacht is toegekend. We krijgen hem voor onze aanpak waarbij bescherming, diplomatie en ontwikkeling centraal staan. Natuurlijk is er een groot verschil met het verleden. Mijn soldaten zijn professionals die met al deze aspecten rekening moeten houden. De Geuzenpenning is een heel mooie erkenning voor het werk dat zij doen.'

Offer
Sima Samar kijkt even de kant op van generaal Van Uhm, terwijl ze spreekt over de offers die de Nederlandse militairen hebben moeten brengen in Afghanistan. Zijn zoon Dennis werd gedood door een bermbom tijdens zijn uitzending naar Afghanistan.

De keuze van de stichting die de Geuzenpenning toekent, mag dit jaar dan wel een ongebruikelijke zijn, toch zet niemand er vraagtekens bij.