Terwijl de wereld vol afgrijzen kijkt naar de groeiende olieramp in de Golf van Mexico, is de milieuschade onder water bijna net zo groot als aan de oppervlakte. Onzichtbare stoffen richten er enorme schade aan. Even groot als de zichtbare zwarte drab.

De ontembare olieput op 1500 meter diepte voor de kust van Louisiana veroorzaakt een ramp die nooit eerder is voorgekomen. Het gaat niet alleen om die 800.000 liter olie per dag die in zee stroomt, zegt ecotoxicoloog John Schobben van IMARES, het Instituut voor Marien Onderzoek van de Wageningen Universiteit.

Milieuschade
Deze ramp is uniek omdat de olie rechtstreeks uit de bron komt, en stoffen bevat die uit een lekkende olietanker allang zijn verdwenen. 'Stookolie kennen we van de besmeurde vogels en zoogdieren', zegt Schobben. 'Maar de olie die nu naar boven komt, bevat ook PAKs, roetdeeltjes die je ook op de barbecue vindt. PAKs lossen op in water en zijn kankerverwekkend. En vluchtige stoffen als toluenen en benzenen zijn zo giftig dat ze direct dodelijk zijn voor vissen, plankton en mosselen.'

Effecten onder water worden onderschat, zegt Schobben. Uit onderzoek van IMARES blijkt dat PAKs en vluchtige stoffen het evenwicht langdurig verstoren. Er hoeft maar een soort het loodje te leggen of andere nemen met ongecontroleerde groei de vrijgekomen plaats in. 'Er ontstaan soortverschuivingen, een teken dat er een onnatuurlijke situatie is ontstaan. Het gebied is niet dood, er leeft altijd wel iets. Maar het is geen ecosysteem meer.'

Klagende vissers
De geëigende methode om met chemicaliën de olie op zee te verspreiden, vergroot de schade nog meer. De drab hecht zich niet meer aan dieren, maar blijft in kleine druppeltjes net onder de oppervlakte zweven. Verwoestend voor plankton en schelpdieren, onzichtbaar voor de camera's. “De vissers klagen natuurlijk wel. Zij hebben heel goed door dat er iets mis is. Er zijn minder schelpdieren of ze vangen minder vis. En geen mens koopt vis die naar olie stinkt.” Maar olievogels zijn nu eenmaal fotogenieker dan een vis met kanker, zegt Schobben.

Bij iedere olieramp is opruimen en kustbescherming het belangrijkste. Schobben is de eerste om toe te geven dat de milieuschade aan land vele malen groter is. De monding van de Mississippi is een waardevol ecosysteem met zout- en zoetwaterleven. Zeeschildpadden komen aan land om hun eieren te leggen en het wemelt er van de vogelbroedplaatsen. De timing van het ongeluk kon – midden in het broedseizoen – niet slechter. Eenmaal vervuild is het moerasgebied langs de kust nauwelijks schoon te krijgen.

Herstelvermogen
De gevolgen van de ramp met het boorplatform Deepwater Horizon zullen nog lang nadreunen. Toen de olietanker Braer bij de Shetlandeilanden in 1993 zo’n 85.000 ton olie verloor, duurde het zes jaar voordat het evenwicht onder water was hersteld. Ruim twintig jaar nadat de Exxon Valdez voor de kust van Alaska aan de grond liep, is de visstand nog altijd niet hersteld. As je een schop in de grond steekt, komt er olie tevoorschijn. Weinig wetenschappers hadden dat voor mogelijk gehouden.

Toch heeft Schobben vertrouwen in het herstelvermogen van het zeeleven. En mosselen planten zich sneller voort dan vogels.

Verder lezen:
Oliemaatschappij BP: Gulf of Mexico Response

Deepwater Horizon Response (officiële site van de Amerikaanse autoriteiten)

NOAA: National Oceanic and Atmospheric Administration

Oil Spill Crisis Map (meldingen van olievervuiling)