Een nieuwe kijk op waterbeheer moet een uitweg bieden uit een oude controverse. Want hoe verdeel je het kostbare water van de Nijl tussen de landen waar de rivier doorheen stroomt? Het Nederlandse Alterra nam het voortouw bij het onderzoek.

Koen Roest van Alterra - het 'groene' kennisinstituut van de Universiteit Wageningen - werkte de afgelopen vier jaar aan een Europees waterproject rondom de Nijl. Voor de landbouw en economie van Soedan en Egypte is 's werelds op één na langste rivier cruciaal. Maar de andere Nijlstaten zien het kostbare water grotendeels aan hun neus voorbij stromen, zegt hij.

'Die willen in ieder geval projecten ontwikkelen waardoor ook zij kunnen profiteren van het Nijlwater. Het belangrijkste is het opwekken van elektriciteit door waterkrachtcentrales. Het meeste water gaat op aan landbouw. Maar elektriciteit, vooral als je dat in bovenstroomse gebieden doet, verbruikt niet veel water.'

Koele meren
De bovenstroom van de Nijl ligt in het koele Ethiopië. Water dat in de stuwmeren daar wordt opgevangen krijgt nauwelijks de kans te verdampen. Egypte heeft zijn eigen megaproject, de Aswandam. Maar omdat die in een warm gebied ligt gaat maar liefst tien procent van het Nijlwater verloren.

Het zou dus gunstiger zijn voor Egypte om elektriciteit te betrekken van de Ethiopische centrales in de bovenloop van de rivier, dan het zelf op te wekken. En dan zou er ook nog eens meer water overschieten voor de landen die nu buiten de boot vallen.

Goed waterbeheer
Koen Roest was jarenlang betrokken bij een project in het stroomgebied van de Nijl en zes andere grote rivieren. Daar konden lokale organisaties praktijkervaring opdoen met wat goed waterbeheer inhoudt. De deelnemers aan het project kwamen tot de conclusie dat het niet verstandig is om eerst het Nijlwater te verdelen en dan pas te kijken naar wat ermee gedaan kan worden.

Een voorbeeld: Egypte heeft 7000 kubieke meter water nodig om één hectare maïs te telen. Met dezelfde hoeveelheid water kun je in Oeganda tien hectare bevloeien. Voeg je daar de Egyptische landbouwkundige kennis aan toe, dan zou de opbrengst nog eens kunnen verdubbelen of misschien zelfs verdrievoudigen.

Slepende onderhandelingen
Met andere woorden: eigenlijk zou je het eerst over het rendement moeten hebben, en aan de hand daarvan het water moeten verdelen. Maar of de Nijllanden met dit inzicht nu snel tot overeenstemming zullen komen durft Koen Roest niet te zeggen.

'Er is nogal wat internationale druk om het protocol dat er nu ligt te ondertekenen', zegt Roest . 'Ik neem aan dat het voor Egypte misschien extra voordelen kan opleveren om nog wat langer weerstand te bieden. Dat is de onderhandelingsstrategie.'

Droogstaan
Het bijna volledige alleenrecht op het Nijlwater dat Soedan en Egypte sinds het vorige waterverdrag uit 1959 hebben gehad, loopt volgens Roest in elk geval op zijn eind. In een regio waar zoet drinkwater zeer schaars is, valt het niet meer vol te houden om zes van de acht Nijlstaten 'droog' te laten staan.