De verloving van zijn broer Theo zou een van de redenen zijn geweest, waarom Vincent van Gogh in zijn oor heeft gesneden. Dit schrijft de Britse kunsthistoricus en journalist Martin Bailey in het kunstblad ‘The Art Newspaper’.  

Op 23 december 1888 sneed Vincent van Gogh een deel van zijn oor af. Hij bracht het vervolgens naar een prostituee in een hotel in het Zuid-Franse Arles, waar hij destijds woonde. Van Gogh overleed overigens anderhalf jaar later aan de gevolgen van een zelfmoordpoging.  

De verminking aan zijn oor is vaak onderwerp van discussie en onderzoek over Vincent van Gogh. De Brit Martin Bailey heeft een nieuwe reden gevonden die meegespeeld zou hebben bij deze daad. Op de dag dat Van Gogh een stuk van zijn oor afsneed, had hij van zijn broer Theo een brief gehad over diens aanstaande verloving, concludeert de Brit. 

Ambivalent
“Ik denk dat hij ambivalente gevoelens had over de verloving,” aldus Martin Bailey vanuit Londen. “Aan de ene kant was hij erg afhankelijk van zijn broer, zowel emotioneel als financieel. Zij hadden een erg goede band en Theo heeft Vincent tijdens zijn carrière financieel gesteund. Ik denk dat hij bang was dat hij nu minder aandacht en minder geld zou krijgen. Aan de andere kant wilde hij natuurlijk wel dat zijn broer gelukkig was.”

Martin Bailey citeert in zijn artikel een brief van Theo aan zijn verloofde Jo Bonger, die onlangs is gepubliceerd. Theo had zijn broer in het ziekenhuis bezocht, waar hij voor zijn hoofdwond werd verpleegd. Ondanks dat de schilder sterk in de war was, wist hij precies wie Jo was en dat zij met Theo zou gaan trouwen. Hij gaf goedkeuring aan het huwelijk, maar wees er wel op dat een huwelijk niet het enige belangrijke in het leven was. Zo schreef Theo aan zijn verloofde.

Poststempels  
Bailey vindt het opvallend dat Vincent van Gogh in de weken daarna een brief van zijn broer heeft geschilderd, op zijn ‘Stilleven rond een bord met uien’. “Voorop het schilderij staat een enveloppe, geschreven aan Vincent in Arles in het handschrift van zijn broer. Uit onderzoek naar de poststempels blijkt dat de brief uit Montmartre kwam, waar Theo woonde. Ook zie je een poststempel die in de periode voor de kerstdagen werd gebruikt. Ik denk dat dit de brief was waarin Theo schrijft dat hij verliefd was op Jo,” denkt Bailey. “Later zou Vincent wellicht gewend zijn geraakt aan het nieuws van de verloving. Maar het feit dat hij speciaal deze brief schildert, is wel interessant.”  

Martin Bailey heeft veel gepubliceerd over kunst en in het bijzonder over Vincent van Gogh. Bailey zegt niet dat het verlovingsbericht van zijn broer Theo de enige reden was voor de zelfverminking. “Het verhaal is gecompliceerd, Van Gogh was gecompliceerd. Ik denk niet dat er één reden was voor zijn problemen. Volgens mij was het een samenloop van omstandigheden die hem zijn oor deed afsnijden.”

Speculatief
Onderzoekster Nienke Bakker van het Van Gogh Museum in Amsterdam heeft kennis genomen van de theorie van Martin Bailey. Het deel rond de poststempels is afkomstig uit eigen onderzoek van het museum voor de jongste brievenpublicatie, maar de conclusies van Bailey zijn verder ‘erg speculatief’, zegt Bakker. “Van Gogh had zijn broer juist aangemoedigd een vrouw te vinden en een gezin te stichten. We weten gewoon niet waarom hij zijn oor heeft afgesneden, maar we moeten niet vergeten dat Van Gogh op dat moment erg in de war was. Er is geen rationale verklaring voor te geven,” aldus de kunsthistorica van het Van Gogh Museum.

Eerder dit jaar betoogden Duitse wetenschappers dat de bevriende kunstenaar Paul Gauguin in een ruzie met Van Gogh diens oor had geraakt met een sabel. Deze theorie heeft weinig aanhangers. Algemeen wordt aangenomen dat Van Gogh in de war was na een ruzie met Gauguin, maar dat hij ook labiel was wegens emotionele en lichamelijke problemen. 

Meer verhalen lezen door, voor en over Nederlanders in het buitenland? Abonneer je op het gratis WereldExpat Magazine
 

Lees het artikel uit mei 2009 over de Duitse theorie

foto Zelfportret Wikipedia/Mike Neel

foto Stilleven: Kröller Müller Museum, Otterlo