Er is bijna geen ouder meer te vinden in Nederland die zijn kind nog Joran wil noemen. 'Hoogst opmerkelijk', vindt namenonderzoeker Gerrit Bloothooft van het Meertens Instituut. 'Normaal gesproken is het lastig om een relatie te leggen tussen iemand die veelvuldig in de media komt en het daarom vernoemen of juist niet vernoemen van kinderen. Maar nu is het overduidelijk.'

De naam Joran was voordat Joran van der Sloot zo negatief in het nieuws kwam, al jaren in opkomst. Maar het online voornamenregister van het Meertens Instituut is onverbiddelijk: de naam keldert van 200 naar slechts 10 naamgevingen per jaar. 'Dit effect heb ik maar één keer eerder gezien en dat was bij de naam Mabel.'
 
Joran en Mabel
'Beide namen zijn langdurig negatief in het nieuws geweest, en daar reageren toekomstige ouders direct op door er niet meer over te piekeren hun kind zo te noemen. Een voorwaarde voor zo'n zichtbaar effect is dat een persoon steeds weer opnieuw in het nieuws moet komen. Want neem je bijvoorbeeld de naam Rowena, oftewel het meisje van strand Nulde, dan zie je helemaal geen effect. Rowena is ongeveer een half jaar heel veel in de media geweest en daarna nooit meer. Vandaar.'

Ook dat toekomstige ouders zo heftig reageren op negatieve berichtgeving is opmerkelijk volgens Bloothooft, want het is meestal andersom. 'Het blijft lastig te zeggen waardoor een naam gegeven wordt, dat hangt van allerlei factoren als opleidingsniveau van ouders af. Maar meestal 'zingt' een bepaalde naam op een positieve manier rond. Aardige mensen uit de buurt geven hun kind bijvoorbeeld de naam Sem, en korte namen zijn toch al in, en als Wendy van Dijk haar zoon dan ook nog zo noemt, dan heb je binnen een paar jaar honderden 'Semmen.'

Britney Spears effect
Het effect van bekende personen op het (on)populair maken van bepaalde namen is meestal maar zeer gering, zegt Bloothooft. 'Het gaat om zo'n 200 extra naamgevingen maximaal per jaar. En meestal is de hype binnen een paar jaar ook weer weg. Neem de naam Britney. Die naam werd voor Spears amper aan kinderen gegeven. Als zij populair is krijg je 200 extra Britney's per jaar. Maar die naam is nu alweer aan het kelderen.'

Het boek of de film?
Dankzij het voornamenregister is overigens ook nog uit te pluizen wat- in geval van media-aandacht- meer effect heeft: het boek of de film. 'Neem de namen Arwen en Frodo uit de 'In de ban van de ring trilogie. Pas als de films uitkomen zie je dat duidelijk meer babies die namen meekrijgen, de boeken 'deden' veel minder. Bij de namen Pepijn en Merijn, die ook meespelen in dezelfde trilogie, zie je nauwelijks effect van de films omdat die namen al populair waren.'

'De meeste impulsen die van invloed zijn op het geven van een naam zijn zo klein, die zie je niet. Hoe zeldzamer de naam en hoe groter de impuls, hoe beter je de effecten ziet.'

Dex
Maar met een beetje zoeken in het voornamenregister kom je toch op leuke weetjes. Neem de naam Dex. Die kwam nauwelijks voor, maar sinds een populaire soapster zo heet, gaan er al tientallen kleintjes met dezelfde roepnaam door het leven. 'Zanger Xander de Buisonjé heeft zijn zoontje nu ook Dex genoemd, ik ben benieuwd wat die naam volgend jaar dus gaat doen.'

Adolf
Of neem de naam Adolf. Behoorlijk 'not done' na de Tweede Wereldoorlog zou je verwachten. Maar niets is minder waar. Pas in de jaren zeventig van de vorige eeuw raakt de naam Adolf uit. 'Het vernoemingsmechanisme bleek dus sterker dan de negatieve associatie.' 

Koningshuis en kerk
De morele verplichting om je kind te vernoemen naar familie was tot in de jaren vijftig een bijna ijzeren wet. Er waren eigenlijk maar twee instituten die deze vernoemingscultuur konden doorbreken en dat waren het Nederlandse koningshuis en de katholieke kerk. 'Zo leuk om te zien hoe de naam Juliana bij de geboorte van het prinsesje in 1910 piekt en daarna, bij haar trouwen in 1937 weer. Hetzelfde met de kinderen van Juliana: de namen Margriet, Beatrix en Irene hebben allemaal een piek rondom deze geboortes.'

'Vooral Irene trouwens, want die is net voor de oorlog geboren en betekent 'vrede.' En voor wat de katholieke kerk betreft: in 1953 werd de naam Maria nog 's extra populair. Bleek het Mariajaar te zijn. Hetzelfde na de heiligverklaring van Bernadette.'

Maar er kwamen weer geen extra 'Clausen' bij, al was de man van koningin Beatrix zeer geliefd. 'Die associatie is té sterk, prins Claus was té uniek. Ouders worden wel geïnspireerd door 'mediamensen', maar ze moeten niet te uitgesproken zijn. Daarom wel Britney, en amper Elvis.'

Overigens is Bloothooft veel meer geïnteresseerd in 'de grote sociale verbanden.' Wat gebeurt er met modenamen die één generatie meegaan en waarom? Welke namen komen daarna in beeld? Waarom verhuizen sommige namen van de ene sociale klasse naar de andere? 'Neem de naam Femke. Dat was vroeger een Friese vernoemingsnaam. In de jaren '70 wordt íe populair, Femke Halsema stamt daaruit. Na 1985 daalt de naam enorm, maar rond 2000 is het weer een topper, in een andere sociale klasse. De naam heeft dus duidelijk twee pieken.'

Willen alle ouders van Femke zich melden?
'Waarom dat zo is onderzoeken we nu. We kijken naar de voornamen van broers en zussen. En van de ouders. Daaraan kunnen we aflezen of er interesse was voor Friese en/of Scandinavische namen en hopelijk uit welke sociale klasse de ouders komen. Het liefst zou ik alle ouders die hun kind Femke hebben genoemd willen interviewen. Misschien kan ik bij deze een oproepje doen. Willen alle ouders zich bij mij melden?'