Recensie - Waar sommige debuutromans bijna onopgemerkt verschijnen, kunnen andere bij voorbaat op veel publiciteit rekenen. Zo is bij de verschijning van 'Een rijk alleen' van Niels Gerson Lohman (1985) niets aan het toeval overgelaten.

Het multitalent, naast schrijver ook ontwerper en muzikant, werd niet alleen van zo'n beetje elke opleiding afgestuurd die hij volgde, maar was ook gedwongen om het boek incognito én op de vlucht te schrijven, na een akkefietje met drie Joegoslavische (?) casinohouders.

Een goed verhaal dat doet vrezen dat Lohmans roman tegenvalt. Maar dat is niet zo. Een rijk alleen is een mooi, afgewogen coming of age-verhaal dat pas aan het eind enigszins ontspoort.

Gelukzalig wereldje
Misschien is het wel het moeilijkste dat er is. Als volwassen vent beschrijven hoe een kind van een jaar of acht, negen de wereld ziet. Maar Niels Gerson Lohman kan het. Hij sleept ons mee in het aanvankelijk gelukzalige wereldje van de kleine Mos Lupin. Grachtengordelkind met een mooi leven in een al even mooi, groot huis aan de Keizersgracht in Amsterdam.

Mos kan het opvallend goed vinden met z'n oudere broer Beer; zijn ouders brengen een flinke bak geld binnen. Natuurlijk, elk huisje heeft z'n kruisje, en in het huis van Mos is dat onmiskenbaar de nasleep van de oorlog. Maar daar maakt de familie - in het bijzijn van de kleine Mos - niet al te veel woorden aan vuil.

Toch gaat het mis. Mos' ouders scheiden. Beer komt bij een stom ongeluk om het leven. Beide gebeurtenissen en hun gevolgen worden schitterend terloops beschreven, maar missen hun impact op de steeds minder kleine jongen niet. Hij is gedwongen heen en weer te verhuizen, strandt op school en constateert, zonder er ook maar iets aan te kunnen doen, dat zijn alenige vader langzaam maar zeker de greep op het leven verliest:

'Er liggen laagjes kranten om Alexander heen, maar hij slaat de pagina's niet om. Hij heeft altijd een hand aan zijn gezicht, zijn gelige nagels drukken de rimpels steeds dieper in zijn voorhoofd. Zo nu en dan tuurt hij als een slinkse uil boven zijn grote ronde bril met hun dun montuur uit, dan duikt hij weer in zijn kranten met het begin van een rochel.'

Evenwichtige Coming of age
Mos doet wat zoveel kinderen in die situatie zouden doen: hij besluit zijn eigen dromen na te jagen. Of, beter gezegd: te onderzoeken of zijn vaders droom, over 'levensgrote vuurvliegen', waar is. Hij vertrekt naar een exotisch eiland aan de andere kant van de wereld. Om daar te midden van allerlei extravagante types uit alle windstreken - en dat is natuurlijk een cliché - te constateren dat hoe ver weg je ook reist, je jezelf altijd meeneemt. Uiteindelijk gaat hij dan ook terug. Met een duidelijk doelstelling voor ogen.

Ik zal die doelstelling hier niet verklappen, maar wat mij betreft is de ontknoping van het verhaal het enige, echte minpunt in dit 'eigenzinnige debuut'. Lohman zet mooi afgewogen het leven neer van een klein jochie dat langzaam maar zeker volwassen wordt. Van naïef, beschermd en verwend naar volwassen én nog steeds behoorlijk verwend. Van klein en halsreikend naar gerijpt en ingrijpend.

Soms debiteert Lohman iets te veel wijsheden, zeker voor een jochie van tien. Soms is hij wat té grachtengordel - bijvoorbeeld in de beschrijvingen van Alexanders leven, zowel voor als na de scheiding. Maar meestentijds is 'Een rijk' alleen mooi evenwichtig. Gewoon lezenswaard. Daar heb je eigenlijk geen extra publiciteit of rare Joegoslaven bij nodig.

Een rijk alleen, Niels Gerson Lohman, 206 pagina's. Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, 17,50 euro