De waarschuwing heeft al gesudderd sinds december 2011, maar is daarom niet minder serieus te nemen. Nepmalariapillen die in Afrika te koop zijn, vormen een groot gezondheidsrisico en gaan veel levens kosten, schrijven internationale malariadeskundigen.

Criminelen verdienen veel geld aan dit soort praktijken. 'Ze halen daar megawinsten uit over de rug van arme Afrikanen en zijn zich zelfs bewust dat ze willen en wetens mensen aan het doden zijn', zegt de Nederlandse malariadeskundige Bart Knols.

Als je een malaria-aanval krijgt en het medicijn werkt niet, kun je eraan doodgaan. Daarnaast is er het gevaar van meer resistentie doordat de neppillen veel te weinig, of een verkeerde werkzame stof bevatten.

Nieuwslijn - Luister naar het gesprek met Bart Knols

Resistent
Een triest verhaal vindt Knols. 'De syndicaten die achter de productie van dit soort pillen zitten, weten verdomd goed dat ze gecontroleerd worden en dan doen ze nét voldoende stof erin die normaal zou werken in hoge dosis om op deze manier door te test heen te komen.' Dat maakt de parasiet resistent tegen dat medicijn.

De waarschuwing van de internationale deskundigen komt voort uit een aantal steekproeven in Afrikaanse landen. Knols noemt het voorbeeld van Senegal. 'Daar bleek zelfs één op de drie doses van malaria onvoldoende actieve ingrediënten te bezitten om de parasiet te kunnen doden in het lichaam, dan wel helemaal niets te bevatten.'

De grote angst van deskundigen is dat ze huidige malariamedicijnen niet lang meer kunnen gebruiken. 'Als dit door gaat dan lopen we het risico dat we de malariamedicijnen die we nu nog hebben kwijtraken, omdat de parasiet op grote schaal resistent gaat worden tegen dit middel.'

Subsidie
De neppillen komen vooral uit China en voor een deel uit India. Het is niet duidelijk of de makers farmaceuten zijn die fraude plegen of criminele bendes die de pillen zelf maken, zoals dat ook gebeurt met XTC-pillen. 'Het kan zijn dat ze aan de ingrediënten komen door bestaande pillen te vermalen en die te vermengen met nieuwe pillen.'

De WHO, wereldgezondheidsorganisatie, probeert de makers van de pillen op te sporen en de netwerken op te rollen. Dat is hard nodig, vindt Knols. Daarnaast zou je echte pillen kunnen merken op een onzichtbare manier. Ze verkleuren dan onder een speciale scanner. Tot slot kunnen Afrikaanse overheden de goede pillen subsidiëren, zodat ze goedkoper worden dan neppillen. Daarmee zijn deze laatste niet meer aantrekkelijk voor criminelen.

Jaarlijks sterven zo’n 800.000 mensen aan malaria, vooral in Afrika ten zuiden van de Sahara. Hoeveel slachtoffers de neppillen kunnen kosten, is niet bekend. Artsen grijpen naar een ander middel als de eerste pillen niet werken. Dan is niet meer te achterhalen of de patiënt resistent was, of dat het om neppillen ging. 'Deze schrijnende kwestie fietst daar doorheen.'

Reisadvies
Nederlandse toeristen die door malariagebieden gaan reizen, kunnen het beste hun pillen in Nederland kopen, waarschuwt Knols. Hij ziet op internetfora nogal eens verhalen van backpackers die klagen over dure malariamedicijnen hier te lande en ze liever goedkoop aanschaffen op hun bestemming. 'Dat betekent dat je daarmee een verhoogd risico loopt dat je op een gegeven moment pillen inneemt waar geen werkzame stof in zit. Dan heb je dus een groot probleem.'