Voor Nederlandse onderzoekers betekent het veel geld, voor Rusland meer kennis. De Russische overheid investeert 50 miljoen Amerikaanse dollar in een instituut voor stamcelonderzoek, waarvan een flink deel naar Nederlandse wetenschappers gaat.

Vlakbij Moskou verrijst momenteel een groot wetenschap- en technologiepark met een universiteit en talloze laboratoria. Eén daarvan wordt het Skolkovo Center for Stem Cell Research, een plan van onderzoekers uit Groningen, Utrecht, Boston en vier Russische instituten. Rusland investeert er 50 miljoen Amerikaanse dollar in, 16,6 miljoen daarvan gaat naar de Nederlandse deelnemers.

‘Dat is omgerekend zo’n 8 miljoen dollar naar Groningen’, vertelt Gerald de Haan, hoogleraar moleculaire stamcelbiologie. ‘Rusland heeft wel het geld, maar op veel gebieden niet de kennis en infrastructuur voor groot wetenschappelijk onderzoek. Daarom pakken ze het met Skolkovo slim aan.'

'Ze vragen zo veel mogelijk buitenlandse wetenschappers om plannen in te dienen en samen te werken. Daar selecteren ze de beste uit. Dat betekent meer geld voor onderzoek, meer uitwisseling van wetenschappers en meer vooruitgang in het onderzoek.’

Bloed en darm maken
De Nederlandse wetenschappers die meewerken aan het opzetten van het centrum voor stamcelonderzoek zijn naast De Haan professor Lansdorp en Berezikov van het ERIBA, het instituut voor verouderingsonderzoek van het UMCG en de Rijksuniversiteit Groningen. Andere Nederlanders zijn Hans Clevers en Alexander van Oudenaarden van het Hubrecht Instituut voor Ontwikkelingsbiologie en Stamcelonderzoek, verbonden aan het UMC in Utrecht.

Ze werken samen met onderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) uit Boston en vier Russische instituten. ‘We gaan in Skolkovo bloed maken, darm maken en werken met embryonale stamcellen. Onderzoek dat hier in Nederland en in de Verenigde Staten al gebeurt, maar in Rusland bijna niet.’ De wetenschappers gaan volwassen stamcellen identificeren en isoleren uit weefsel en organen.

Daarnaast produceren ze geïnduceerde pluripotente stamcellen en gaan ze cellen herprogrammeren. Ze kijken welke mechanismen bijvoorbeeld ten grondslag liggen aan ziektes als kanker, Alzheimer en Parkinson.

Soms omstreden onderzoek
Stamcelonderzoek zorgt soms voor ethische discussies, zeker op het gebied van embryonale cellen. Is er wel genoeg toezicht op wetenschappelijk onderzoek in Rusland? ‘Dat is zeker een punt wat juist expliciet bij ons plan hoort’, zegt de Haan.

‘We willen in Rusland vastleggen wat bewezen, onbewezen en gevaarlijk onderzoek is op dit gebied. Ons centrum in Rusland zal bijvoorbeeld ook lid worden van de internationale vereniging van stamcelbiologie, met een belangrijke voorlichtende rol

‘Maar als je denkt dat alleen in Rusland gekke onderzoeken worden gedaan, heb je het mis. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld mag veel, als het maar niet met publiek geld gebeurt. Ook in Zwitserland en Duitsland komen rare dingen voor, in het kader van ‘baat het niet, dan schaadt het niet’, zoals het injecteren van eigen beenmerg tegen Parkinson. Er is geen enkel bewijs dat dit helpt.’

Als bewezen en erkende therapieën noemt De Haan bijvoorbeeld beenmergtransplantaties bij leukemie en het gebruiken van stamcellen bij brandwonden of ziektes aan het hoornvlies.

Voor de Nederlandse onderzoekers betekent het plan dat ze af en toe les geven en onderzoek doen in Rusland. Ook komen er meer en vaker Russische studenten en promovendi naar Groningen. ‘Die waren er al, maar ze hadden tot voor kort weinig perspectief op werk in hun discipline als ze terugkeerden. Met het opzetten van het Skolkovo Center for Stem Cell Research gloort er een betere toekomst voor hen.’