Nederlandse SS'er eindelijk voor Duitse rechter

Bijna 65 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog stond woensdag een 88-jarige Nederlandse SS'er voor een Duitse rechter. Het gaat om Heinrich Boere, een man die in Nederland al in 1949 is veroordeeld voor de moord op drie onschuldige burgers, maar zijn straf wist te ontlopen door te vluchten naar Duitsland.

Het is 3 september 1944. Bij de fietsenmaker Teun de Groot in Voorschoten gaat de deurbel. De 41-jarige vader van vijf kinderen doet open, twee mannen in burgerkleding staan voor de deur. Ze vragen De Groot naar zijn naam en als zij die horen, schieten ze de man zonder verder nog wat te zeggen dood.

Teun de Groot is slachtoffer geworden van de operatie Silbertanne. Onder dat codewoord vermoordde de Duitse bezetter in 1943 en 1944 meer dan 50 onschuldige Nederlanders, als wraak voor aanslagen van het verzet. "Het hele idee van Silbertanne was gewoon terreur. Angst aanjagen bij de bevolking", zegt Teun de Groot jr. aan de vooravond van het proces dat vandaag in Aken begint tegen Heinrich Boere, de moordenaar van zijn vader.

Heinrich Boere en zijn kameraden vermoordden in een jaar tijd meer dan 50 mensen. Steeds als een Duitser of een pro-Duitse Nederlander door het verzet werd omgelegd, beval de Duitse inlichtingendienst SD als vergelding drie Nederlanders dood te schieten. De lijst met de namen van potentiële slachtoffers was opgesteld door de NSB.

Gezin naar de knoppen
De moord op zijn vader heeft het leven van Teun de Groot jr. verwoest. Veel weet hij niet meer van die dag. "Alleen dat mijn oom het me vertelde en dat ik vreselijk heb gehuild." De Groot jr. was nog geen 12 jaar oud en de moord heeft de rest van zijn leven bepaald. "Ons hele gezin is naar de knoppen gegaan. Mijn moeder kon het allemaal niet aan. Je stond geestelijk eigenlijk in je eentje daarna." De Groot kwam een paar jaar na de moord in een pleeggezin terecht.

Heinrich Boere is na de oorlog opgepakt en te werk gesteld als dwangarbeider in Limburg. Daar wist hij te ontsnappen, dook een paar jaar onder in Nederland en vluchtte uiteindelijk de grens met Duitsland over. In 1949 werd hij door een Amsterdamse rechter bij verstek ter dood veroordeeld voor de moord op drie Nederlandse burgers, onder wie Teun de Groot. Later is die straf omgezet in levenslang.

Veilig in Duitsland
Maar daarvan heeft Boere nog geen dag uitgezeten. In het Duitse Eschweiler (tussen Aken en Keulen) wist hij zich veilig. Pas in 1980 haalde zijn verleden hem in. Nederland vroeg om zijn uitlevering, maar die werd na een paar jaar wikken en wegen afgewezen. De Duitse justitie beriep zich op een bevel van Adolf Hitler uit 1943 dat aan alle SS-ers de Duitse nationaliteit verleende. En omdat Duitsland geen Duitsers uitlevert, bleef Boere de weg naar een Nederlandse cel bespaard.

Ook kwam er toen nog geen proces in Duitsland. Detlef Hartmann is de advocaat van Teun de Groot jr. Hij windt zich nog op over de houding van de Duitse justitie in de jaren '80: "De procedure is in 1984 gestaakt. Represaillemaatregelen als de Silvertanne-moorden waren volgens de officier van Justitie niet verwijtbaar, want het Nederlandse verzet heeft ook erge dingen gedaan. Zo'n argumentatie is toch te gek voor woorden."

Pas in 2003 kwam de zaak weer aan het rollen. Nu wilde Nederland dat Boere zijn straf in Duitsland zou uitzitten. Maar ook dat weigerde de oosterburen. Toch besloot het Duitse Openbaar Ministerie nu wel tot een nieuw proces. De officier van Justitie die daarvoor verantwoordelijk is, heet Ulrich Maaß en is een generatie jonger dan zijn collega's uit de jaren 80. "Ik zie het nu anders", is zijn verklaring voor de veranderde houding. Toch duurde het nog een paar jaar voor vastgesteld werd of de hoogbejaarde Boere een proces nog wel aankan. Die vraag is uiteindelijk met een definitief 'ja' door het Duitse Grondwettelijk Hof bevestigd.

Nebenkläger
Voor Teun de Groot jr. is het woensdag de dag van zijn leven: "Een hele bijzondere dag. Een dag waar ik lang naartoe heb geleefd. Ik vind het geweldig dat hij voor een rechter komt. En dan nog wel voor een Duitse." De Groot jr. is als Nebenkläger betrokken bij het proces. Dat betekent dat hij inzicht krijgt in de stukken en zelf het woord mag voeren. "Ik wil het verhaal van de openbaar aanklager versterken en namens de familie een geluid laten horen. Ik ga ook zeker wat zeggen tegen Boere."

Boere zelf maakt overigens geen geheim van zijn betrokkenheid bij de Silbertanne-moorden. In een interview met het Duitse weekblad Focus zei hij vorig jaar: "Ja, ik heb die weggemaakt. Dat moest ik doen." Op de vraag of hij het moeilijk vond de trekker over te halen, antwoordde Boere: "Ach nee, moeilijk was dat niet. Je hoeft toch alleen maar een vinger te buigen."