Drie Nederlandse militairen zijn na een mislukte evacuatie in Libië in handen gevallen van het regime van Muamar Kadhafi.

Een helikopter vloog vanaf marine-fregat Hr. Ms. Tromp naar de Libische stad Sirte om daar twee evacués op te pikken, onder wie een Nederlander. Na geland te zijn, werd de bemanning overvallen door een gewapende groep regeringsgezinde Libiërs.

Stilgehouden
De mislukte actie vond afgelopen zondag plaats, maar werd om veiligheidsredenen tot nu toe stilgehouden, zegt Otto Beeksma van het Ministerie van Defensie.

'Onmiddellijk is daarna vanaf het schip en vanuit Den Haag overleg in gang gezet met de Libische autoriteiten over de ontstane situatie. De twee geëvacueerde personen, een Nederlander en een andere Europeaan, zijn door de Libiërs overgebracht naar de Nederlandse ambassade en hebben inmiddels het land verlaten.'

De families van de drie militairen zijn voortdurend op de hoogte gehouden door Defensie. Volgens de woordvoerder gaat het met de militairen naar omstandigheden goed.

De Nederlander die zondag door de Nederlandse militairen uit Libië zou worden weggehaald, is donderdagavond in Nederland aangekomen. Hij werkt voor het ingenieursbureau Royal Haskoning, dat laat weten dat de man het naar omstandigheden goed maakt. Verder commentaar wil het bedrijf niet geven. De Nederlander kreeg van de Libische autoriteiten toestemming het land te verlaten.

Afschuwelijk
Premier Rutte noemt de situatie 'afschuwelijk'. Volgens hem is er bewust voor gekozen om de gevangenneming van de militairen geheim te houden, omdat dan het overleg met de Libiërs in alle rust kon plaatsvinden.

'Het is echt ons allereerste belang nu dat deze drie militairen in veiligheid komen. Die hebben zich met groot persoonlijk risico ingezet. Het minste wat wij kunnen doen is er alles aan doen om ervoor te zorgen dat als mensen in de problemen komen, ze weer in veiligheid komen.'

Verbaasd
Militair historicus Christ Klep is verbaasd over de militaire actie van de Nederlanders. De Libische stad Sirte is nog in handen van Kadhafi en volgens hem niet echt veilig voor een dergelijke actie. De kleine Lynx-helicopter waarmee de actie is uitgevoerd is nauwelijks te beveiligen, zegt Klep.

'Het zou suggereren dat het bijvoorbeeld een diplomaat zou kunnen zijn of iemand met een bijzonder belang. Ik zou denken dat je er nu juist voor moet zorgen dat je rustig blijft in Libië en dat je niet de aandacht op jezelf moet vestigen. Er zal wel een speciale reden zijn geweest dat ze dit extra risico hebben willen nemen. En dat risico is toch wel behoorlijk groot omdat zo’n Lynx-helicopter zich eigenlijk niet kan verdedigen.'

Toch kan Klep zich voorstellen dat gekozen is voor deze helicopter, om niet teveel aandacht te trekken. 'Waarschijnlijk  is er vooraf contact geweest met de evacués en leek het erop dat het rustig genoeg was om een kleine actie uit te voeren.'

Internationaal Recht
Volgens het internationaal recht mogen landen alleen in uitzonderlijke gevallen, zoals levensgevaar, met militairen het territorium van andere landen betreden. Dat zei hoogleraar internationaal strafrecht
Geert-Jan Knoops donderdag in het programma Nieuwsuur.

'Er is op dit moment twijfel over de legitimiteit van de militaire actie. Als er sprake was van levensgevaar, dan zou het een legitieme operatie kunnen zijn geweest', aldus Knoops. Zo niet, dan vreest Knoops dat Kaddafi de situatie zou kunnen uitbuiten in zijn voordeel.

150 evacués
Britse commandotroepen wisten afgelopen weekeinde wel in het geheim een groep van ongeveer honderdvijftig mensen uit Libië te evacueren. De evacués was toen van tevoren verzocht met niemand over de naderende redding te praten.

Vanuit Malta varen enkele grote catamaran-schepen heen en weer naar Libische havenplaatsen, waaronder Sirte. In de meeste gevallen zijn zij gecharterd door bedrijven die hun werknemers willen evacueren. Vanochtend kwamen nog 599 personen aan op Malta.

De Libische televisie heeft beelden getoond van de Nederlandse helikopter en de bemanning. Het NOS Journaal toonde de beelden donderdagavond.