Ondanks de economische tegenspoed, ondanks sombere vooruitzichten gebeurt wat niemand had verwacht: Nederlandse bedrijven spannen zich in om groener te worden. Een duurzame productiewijze, huisvesting, transportmiddelen, het is een greep uit de race om milieuvriendelijk te werk te gaan. En het gaat om méér dan imago alleen.

'Dit had ik echt niet kunnen bedenken, dat juist het bedrijfsleven, juist de industrie de kar gaat trekken op het gebied van duurzaamheid.' Aan het woord is Lucas Reijnders, grand old man van de milieubeweging en decennialang de luis in de pels van de industrie in Nederland. Reijnders is blij met de omslag die op dit moment aan de gang is. Tegen de verwachting in worden bedrijven in Nederland steeds duurzamer.

Grote industrie
En dan hebben we het al lang niet meer alleen over kleine ondernemingen die zonneboilers installeren, een windmolen plaatsen of een biogasreactor naast een boerderij zetten. Volgens Louise Fresco, hoogleraar duurzaamheid aan de Universiteit van Amsterdam, gaat het juist om de echte grootindustrie die je niet direct met duurzaamheid zou associëren zoals BAM en de Nederlandse vestiging van het Amerikaanse Dow Chemical.

Nederland doet het verbijsterend goed, volgens Louise Fresco. 'Dat komt omdat wij een aantal grote multinationals hier hebben die in Nederland gevestigd zijn maar eigenlijk internationaal werken, en die het in hun sector heel erg goed doen. Je hebt de Dow Jones Sustainability Index, een jaarlijkse index van hoe goed bedrijven het doen. Daar staan voor vier of vijf belangrijke categoriën Nederlandse bedrijven al jaren op nummer één of twee.'

Zwalkend beleid
Die vergroening van het bedrijfsleven gebeurt eerder ondanks dan dankzij de Nederlandse overheid, zegt Teun Bokhoven, voorzitter van DE-Koepel, de belangenbehartiger van alle bedrijven die zich met duurzame energie bezighouden. Het zwalkende overheidsbeleid heeft de doorbraak van duurzame energie en besparing juist vertraagd, zegt Bokhoven. En de bureaucratische en benepen subsidieregeling voor duurzame energie heeft meer kwaad dan goed gedaan.

Een voorbeeld is de plotselinge explosieve groei van het aantal geïnstalleerde zonnenpanelen juist toen de subsidieregels werd geschrapt. De normale wetten van vraag, aanbod en concurrentie konden hun werk doen, de prijs van de panelen kelderde met 40 procent. Opeens waren ze niet meer aan te slepen.

Geen idealisme
Bokhoven weet heel goed dat alle bedrijven die zich opeens met man en macht op energiebesparing, groene energie, recycling, en wat-al-niet storten dat echt niet alleen uit idealisme doen. 'Het is gewoon business, ik bedoel eerlijk is eerlijk…. Er moet gewoon geld verdiend worden en dat gebeurt ook. Je ziet ook dat het geleidelijk aan steeds meer gaat groeien, want ondanks het feit dat er recessie is, stijgen de energieprijzen gewoon door. Het wordt dus steeds logischer om te gaan investeren in besparing en duurzaamheid.'

Subsidie achterhaald
Hoogleraar Fresco denkt dan ook dat het idee van subsidiëring van duurzaamheid eigenlijk achterhaald is, en ziet dat ook daar de industrie het voortouw neemt. 'De bedrijven doen dit allemaal zonder subsidie en ik ben er ook van overtuigd dat duurzaamheid zonder subsidie moet kunnen. Met dien verstande dat je beter het geld van subsidies kunt stoppen in onderzoek naar innovatie. Als je in plaats van windmolens te subsidiëren zorgt dat je heel hard gaat werken aan het vinden van goedkopere, misschien wel kleinschaligere windmolens, dan schiet je meer op.'

Moet de politiek zich dan helemaal terugtrekken uit het duurzaamheidsbeleid? Nee, zegt Teun Bokhoven. 'Helaas is het zo dat energievoorziening net zoals ons wegennet, en ons onderwijs, niet kan zonder regie van een overheid.' Hij hoopt dat de regering terugkomt op haar keuze voor energieopwekking met grote kolencentrales, want dat is wat je noemt het slechte voorbeeld geven.

Luister naar de radiobijdrage met Teun Bokhoven, Lucas Reijnders en Louise Fresco