Bejaardenhuis Oranjehof in het Zuid-Afrikaanse Johannesburg bestaat dit jaar dertig jaar. Het aftree-oord is Nederland in het klein, compleet met (Zuid-Afrikaanse) haring, liefde over de schutting en poffertjes.

'Het kleine café aan de haven' van Vader Abraham knalt uit de boxen. Bij de kraam met kroketten staat een lange rij en de Hollandse kaasboer blijft maar jong en pittig belegen snijden. Het bejaardentehuis Oranjehof, dichtbij Johannesburg, houdt een goedbezochte Hollandse braderie met poffertjes, drop en haring.
 
Oranjehof ziet eruit als een doodgewoon bejaardencomplex met simpele identieke woningen en aangeharkte perkjes. Alleen schijnt hier het grootste deel van het jaar de zomerzon. Tachtig procent van de 138 woningen wordt bewoond door grijsgelokte Nederlanders die in de jaren '50 en '60 emigreerden op zoek naar een beter leven.  
 
Avontuur
Herman Klein Snakenborg (83) uit het Twentse Sint Isidorushoeve kwam op zijn 23ste naar Zuid-Afrika. In Nederland werkte hij als technicus bij de PTT. Herman werd uitgezonden naar een Zuid-Afrikaanse postdienst. 'Ik ben hier gebleven om het klimaat, de ruimte, de gemoedelijkheid en het ontbreken van de vele regeltjes,' vertelt hij. 'Hier hoef je niet overal toestemming voor te vragen of een vergunning te hebben.'
 
Herman woont sinds drie jaar op Oranjehof, vooral omdat hij zich er veilig voelt in het door criminaliteit geplaagde Zuid-Afrika. 'Ik kan mijn deur nog gewoon open laten staan.' Terug naar Nederland wil hij niet en kan hij niet. Om zijn pensioen veilig te stellen heeft hij een Zuid-Afrikaans paspoort. Bovendien kent hij Nederlanders die zijn teruggegaan naar 'Holland' en er niet meer gelukkig konden worden. Hij voelt zich thuis in het aftree-oord, Afrikaans voor bejaardencentrum.
 
Noodzaak
Oranjehof wordt onder meer draaiende gehouden met de Hollandse markt. De kraampjes vol typisch Nederlandse lekkernijen zijn er niet alleen voor de nostalgie; de inkomsten zijn ook bittere noodzaak, vertelt penningmeester Lottie Damhuis. 'De huuropbrengst is niet genoeg om Oranjehof draaiende te houden. Gemiddeld betalen de inwoners 900 Rand (90 euro) huur. Voor Nederlandse begrippen een koopje maar hier kun je niet veel meer vragen. Het staatspensioen in Zuid-Afrika is maar 1140 Rand (140 euro) per maand. Degenen die niet voor hun oude dag gezorgd hebben, moeten daarvan leven.'
 
Het centrum biedt haar bewoners de eigen taal en cultuur. De bejaarden spelen in de gemeenschapszaal klaverjas, bingo, rummikub en biljart. Ze hebben een eigen Oranje Zangkoor en zingen Nederlandse en Afrikaanse liedjes. Veel Nederlanders hebben een nieuw leven opgebouwd in Zuid-Afrika compleet met kinderen en kleinkinderen. Net als Twentenaar Klein Snakenborg willen ze niet terug naar het oude vaderland.

Geluk
Maar dat geldt niet voor iedereen. De 71-jarige Beppie van der Hulst uit Limburg wil graag terug naar Nederland maar kan het niet betalen. Sinds vijf jaar woont ze in Oranjehof. Als 13-jarig meisje kwam ze naar Zuid-Afrika op een boot met de naam Waterman nadat het loodgietersbedrijf van haar vader failliet was gegaan. Ze grinnikt als ze terugdenkt aan hoe ze op de boot stiekem sigaretten rookte op het toilet tot ze er misselijk van werd. 'Ik mis Nederland erg, vooral mijn nichten en neven.'
 
Desondanks heeft deze weduwe in Oranjehof wel weer geluk gevonden. Ze zit achter een tafel met schilderijen gemaakt door haar tweede man, de Amsterdammer Herman van der Hulst (90) die sinds elf jaar in Oranjehof woont. Herman was een van de eersten die haar welkom heette toen ze naar het bejaardencentrum kwam. 'Het klikte tussen ons', vertelt hij met een onvervalst Amsterdamse tongval. 'Ik vertelde haar 'ik verlang naar je.' Ze verhuisden al snel naar een tweepersoonswoning.

Thuis
Naar een Zuid-Afrikaans bejaardentehuis heeft Beppie nooit gewild. 'Hier zijn we op een bepaalde manier een grote familie. Ik zou niet naar een Zuid-Afrikaans centrum willen, dan zou ik kijken of ik toch terug zou kunnen naar Holland. Of uitzoeken of de Hollandse regering me zou kunnen helpen. Niet dat ik iets tegen de Afrikaners heb. Ik heb veel Afrikaanse vrienden die goed zijn en misschien wel beter dan ik. Maar dan wil ik toch naar huis.'

Als de Hollandse markten goed blijven lopen, dan blijft Oranjehof nog vele jaren bestaan. Terwijl de DJ Tineke Schouten opzet, haalt de 80-jarige Zus van Hoof uit Geldrop een haring. 'Hij is al aan het zwemmen', lacht de oud-verpleegster. Ze woont van alle inwoners het langst op Oranjehof, al 25 jaar. Of ze terug naar Nederland wil? 'Nee, geen denken aan. En bovendien, dit is toch Nederland in het klein? Maar met mooi weer.'