Vierhonderd jaar na de beroemde reis van Henry Hudson zijn er niet veel sporen over van de Nederlandse koloniale geschiedenis in Amerika. Lange tijd bleef er één aspect van de Nederlandse cultuur wél hardnekkig in leven: de taal.

Dagelijks geven gidsen een rondleiding in het huis waar de achtste president van de Verenigde Staten, Martin Van Buren, heeft gewoond. Van Buren was de eerste Amerikaanse president die geen Engelse achtergrond had. Zoals uit zijn naam blijkt was hij een Nederlandse Amerikaan. Hij groeide op in Kinderhook, een hechte Nederlandstalige gemeenschap in de Hudson Valley, in New York.

In Van Burens tijd was de Nederlandse gemeenschap al tweehonderd jaar aanwezig in Amerika. De VS waren al lang een overwegend Engelstalige natie. Maar Van Buren sprak thuis Nederlands, net als zijn vrouw en kinderen. En zelfs lang na de dood van Martin van Buren in 1862, bleef het Nederlands voortleven als gesproken taal in dit deel van het land.

Geisoleerde taal
"De Ramapo-indianen vormden zo'n gemeenschap die Nederlands sprak. Ze zijn er nog steeds en ze noemen zichzelf de Ramapo maar ze zijn de nazaten van indianen, bevrijde zwarte slaven en Nederlandse kolonisten," vertelt Martin Langeveld, een Amerikaanse journalist van Nederlandse afkomst.

"Tot het begin van de twintigste eeuw bleven ze Nederlands of een soort Nederlands dialect spreken binnen hun eigen gemeenschap. Het gebied waar ze zich eind 17e eeuw vestigden, was een geisoleerde, bergachtige streek. In de eerste helft van de twintigste eeuw stierf daar het Nederlands uit. In 1910 waren er nog 200 mensen in leven die een vorm van het originele, 17e eeuws Nederlands spraken."

Kinderversje
Volgens Langeveld zijn er enkele overblijfselen uit die oude taal die de Ramapo vandaag de dag nog kennen. Waaronder het kinderversje 'Trippe trappe troontjes..'.

Trip a trop a troontjes,
De varkens in de boontjes,
De koetjes in de klaver,
De paarden in de haver,
De eendjes in de water-plas,
De kalf in de lang gras -
So groot myn kleine poppetje was!

Langeveld: "Vreemd genoeg was dit ook het enige Nederlands dat Theodore Roosevelt kende. Hij was de eerste Amerikaanse president van de twintigste eeuw, maar hij groeide op in New York rond 1860. Hij ging als kind elke zondagavond bij zijn grootouders eten. Aan tafel spraken zijn opa en oma Nederlands. Daar leerde hij dit kinderversje kennen - dat vertelt hij in zijn autobiografie. En toen hij een bezoek bracht aan Zuid-Afrika en daar met een aantal Boeren sprak, bleek tot zijn verbazing dat die ook "Trippe trappe troontjes" kenden!"

Hechte gemeenschap
Hoe komt het dat sommige Amerikanen nog Nederlands spraken tot in de twintigste eeuw? Engels was tenslotte al lang de enige geaccepteerde Amerikaanse taal. Volgens Langeveld had dat te maken met de kleine, hechte gemeenschappen waar de Nederlanders leefden tot aan het begin van de 19e eeuw. Die waren gegroepeerd rond een Nederlandstalige kerk en Nederlandstalige scholen. Onderling sprak men alleen Nederlands. Maar het was ook de officiele taal op gemeentelijk niveau.

"In de stad Albany, hier in de buurt, werden alle gemeentelijke zaken in het Nederlands afgehandeld. Dat ging door tot de Amerikaanse Revolutie in 1776. Toen sloot men zich ook qua taal aan bij de Verenigde Staten. De federale overheid sprak Engels, dus gingen ze als gemeentebestuur ook Engels spreken. Maar tot zeker 200 jaar na het overdragen van Nieuw Nederland aan de Engelsen, bleven deze Nederlandstalige gemeenschappen bij elkaar."

Verwatering
Alles veranderde met de komst van de Industriële Revolutie, rond 1800. De grote trek naar het westen begon en overal aan de oostkust vielen kleine boerengemeenschappen uit elkaar. Veel mensen verlieten de boerderijen en gingen naar de stad om een nieuw leven op te bouwen.

Toen de Amerikanen het spoornetwerk uitbreidden, konden mensen makkelijker reizen en met elkaar in contact komen. Het Nederlands dat nog werd gesproken verwaterde en leefde voortaan alleen voort in kleine gemeenschappen, zoals die van Martin Van Buren. Het Engels werd langzaam de dominante taal in New York. Dit gebeurde tijdens Van Burens leven. Tegen de tijd dat Franklin D. Roosevelt werd verkozen - hij werd in 1933 de derde president met Nederlandse roots - was het Amerikaanse Nederlands als een vergeten versje uit de kindertijd.

Zie ook het weblog van Martin C. Langeveld: http://mondayeveningclub.blogspot.com/2009/02/why-we-dont-all-speak-dutc...

Het interview met Martin Langeveld werd opgenomen in het huis van Martin Van Buren, zie virtuele rondleiding: http://www.nps.gov/features/mava/feat01/

Luister naar het verhaal, gepresenteerd door Arie Bras van het programma Klare Taal:

Meer interessante verhalen lezen? Neem een gratis abonnement op WereldExpat Magazine