Een VN-resolutie geeft Nederland niet het recht om Iraanse studenten uit te sluiten van nucleair gevoelige studies, vindt de rechter, en nodig is dat ook niet. De ijver waarmee Den Haag internationale regeltjes uitvoert zorgt wel vaker voor problemen. Calvinisme? Of gewoon luiheid? Een commentaar.

Dat Nederland 'alleen maar' gehoor gaf aan de uit 2006 stammende resolutie 1737 van de Verenigde Naties was altijd al een zwak argument. De resolutie waarschuwt voor het lekken van atoomtechnologie naar Iran. Het weren van studenten wordt nergens genoemd, en andere lidstaten doen dat ook niet.

Daarbij blijft vaag welke informatie studenten precies kunnen stelen die niet al lang in lesboekjes staat of op internet. Ook wordt geen enkel onderscheid gemaakt tussen uitwisselingsstudenten en vluchtelingen met een Iraans paspoort die al jaren in Nederland wonen. Discriminatie, oordeelde de rechter.

Klakkeloos volgen
Minister Plasterk van Onderwijs en minister Verhagen van Buitenlandse Zaken zijn ongetwijfeld bekend met Artikel 1 van de Nederlandse grondwet, dat elke vorm van disciminatie verbiedt. Waarom hebben ze zich dan toch zo lang verschanst achter een resolutie die daarvoor geen enkel houvast biedt?

De uitspraak van de Haagse rechter komt kort na het veelbesproken rapport van de commissie-Davids over de Irak-oorlog. Eén van de beschuldigingen daarin is dat de regering de Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten klakkeloos volgde, zelfs wanneer de Nederlandse inlichtingendienst iets anders zei.

Ook de kritiek op de 'gulle' Nederlandse betalingen aan de Europese Unie is er veelal op terug te leiden dat de Nederlandse regering niet bedreven is in het vinden van gaatjes in de regelgeving. De Fransen zijn daar juist kampioenen in. Met andere woorden: ruimte genoeg, maar Nederland gebruikt hem niet.

Twee walletjes
Nu hebben verschillende landen natuurlijk verschillende culturen. Voor slim afdingen op een Mediterraanse markt moet je ook niet bij een Nederlander zijn. Recht in de leer en nogal vierkant is het Nederlandse imago. Calvinistisch. En een tikje arrogant: dat je iets ook anders kan doen is vaak niet interessant.

Een andere vraag is wie voordeel heeft van zo'n al te letterlijke interpretatie van de regels. In het geval van de EU vindt Nederland het maar wat handig om 'Brussel' de schuld te kunnen geven. Of dat terecht is controleert niemand. En gaat het om een populaire regel, dan klopt Den Haag zichzelf snel op de borst.
 
In het geval van de Iraniërs adviseert de rechter nu individuele screenings voor alle studenten met een 'gevoelige' studie. Dat kan prima, zeiden rechtsexperts twee jaar geleden al; het kost alleen extra inspanning. Een hele groep uitsluiten gaat sneller, en dan kan je ook nog eens de VN de schuld geven.

Braafste jongetje
Het omgekeerde gaat net zozeer op. Mocht er straks toch nucleaire technologie naar Teheran gesmokkeld blijken te zijn, en mocht de VN de lidstaten daarvoor ter verantwoording roepen, dan kunnen de Nederlandse autoriteiten altijd zeggen dat ze hun best gedaan hebben maar dat de rechter dwarslag.

Critici van het studieverbod voor Iraniërs suggereerden vanaf het begin dat het Nederland toch alleen te doen was om een wit voetje bij de VS: 'kijk eens hoe goed we meewerken'. Ook op dit punt biedt het onderzoek naar de Nederlandse betrokkenheid bij de Irak-oorlog wellicht een ontluisterende parallel.

Calvinistisch, lui of met alle geweld het braafste jongetje van de klas willen zijn: wat de regering ook bezield heeft, dat de rechter korte metten maakt met zo'n slordige maatregel hoeft in elk geval niemand te verbazen. Ook de ministers niet.