Nederland heeft geen oog gehad voor de rijke bodemschatten in Uruzgan. Sinds 2006 bouwen Nederlanders in die provincie mee aan scholen en wegen. Maar misschien hadden Nederlandse mijnbouwingenieurs wel méér kunnen betekenen voor het arme land.
 
De onlangs in Uruzgan ontslagen gouverneur Asadullah Hamdam weet het nog goed. Een groepje Afghanen uit het relatief rustige district Khas Uruzgan kwam opgewonden naar zijn gouverneurshuis. In hun handen hadden ze stenen. Gele stenen. 'Kijk wat wij hebben gevonden!', riepen ze en de bestuurder wist direct wat het was. Goud.
 
Olie en goud
De Afghaanse bodem bevat voor honderden miljoenen dollars aan mineralen en olie, maakte het Pentagon deze week bekend. Dat geldt ook voor de bodem van Uruzgan, de thuisbasis van de Nederlandse militaire missie.
 
Oud-gouverneur Hamdam die tot begin dit jaar de baas was in Uruzgan, beschikt niet over de kaarten, maar kan wel zo'n beetje aangeven wat er in de grond ligt. In het noorden zit 'veel, heel veel olie', vertelt de oud-gouverneur. En in Khas Uruzgan zit dus goud, maar ook het lucratieve koper. En steenkool en marmer.
 
De bodemschatten komen niet voor in de wederopbouwplannen van de NAVO voor Afghanistan. 'Het heeft geen enkele rol gespeeld bij onze missie', verklaart een woordvoerder van Buitenlandse Zaken. En ook de voormalige baas van het Nederlandse leger, Dick Berlijn, reageert verbaasd op de berichten over de bodemrijkdommen. 'Het is werkelijk geen enkele keer ter sprake gekomen', zegt hij. 'De agenda was simpel: de Afghaanse overheid assisteren.'
 
Megainvestering
Maar de exploitatie van olie en mineralen hoorde daar kennelijk niet bij. Het delven van 's werelds op een na grootste onontgonnen kopermijn ten zuiden van Kabul heeft de grootste buitenlandse investering in Afghanistan opgeleverd, stelt corruptiewaakhond Integrity Watch Afghanistan. De Chinezen hebben hier 2.9 miljard dollar voor betaald, ofwel 43 procent van het nationale budget van 2006. Integrity Watch is positief over het aantal banen dat deze mijn zal opleveren voor de plaatselijk bevolking. Maar ook een groot risico op enorme milieuvervuiling.
 
Had de NAVO-missie de Afghaanse overheid meer moeten assisteren bij de mijnbouw? Defensie-expert Ko Colijn noemt het 'opvallend'  dat er in alle NAVO-plannen nooit een verwijzing naar de bodemschatten is gemaakt. 'Er wordt gesproken over de droefenis van drugs en corruptie, maar niet over mijnbouw.  En dus ook niet over het sturen van mijnbouwingenieurs. Deze cijfers waren al langer bekend, dan ga je dat toch afvragen als NAVO: dan moeten we daar ook wat aan doen?'
 
Buitenlandse Zaken (dat veel geld steekt in wederopbouwprojecten en de ondersteuning van saffraanboeren) wuift deze vraag weg. 'Dat gaat miljoenen kosten, heel veel expertise en bovendien is nog lang niet duidelijk hoe diep sommige mijnen liggen. En of ze economisch rendabel zijn. Dit lag niet op onze weg', reageert een woordvoerder.
 
Korte termijn
De exploitatie van mijnen in een onderontwikkeld land is een taaie klus, zegt Ko Colijn. Als de NAVO de handen ineen had geslagen en dit ook als 'opbouw' van het land had gezien, zou er over dertig jaar pas rendement zijn, denkt hij.
 
En dat is misschien ook de reden geweest waarom missies van enkele jaren zoals die van Nederland hier niet op inzetten: "Men denkt op heel erg korte termijn, wat kunnen we in deze periode tot stand brengen, want het Nederlandse publiek moet niet horen: maar over dertig jaar komt hier iets goed uit."
 
Oud-gouverneur Hamdam had het goud dat hij van de jonge jongens uit Khas Uruzgan kreeg, destijds laten zien aan de Nederlanders, vertelt hij. Dat was een jaar geleden. 'Maar daar werd niet op gereageerd.'