Irritatie over benoemingen. Problemen met het toewijzen van verblijfspapieren aan getuigen. En de huur die niet meer volledig wordt betaald. De relatie tussen het Internationaal Strafhof en Nederland is bekoeld. Maar volgens burgemeester Jozias van Aartsen van Den Haag is het ondenkbaar dat dit gerenommeerde instituut uit de stad vertrekt.

Zijn gemeente presenteert zich graag als 'Internationale stad van Vrede en Recht'. De aanwezigheid van het Internationaal Strafhof (ICC) is daar het grootste uithangbord van. Maar ook het Joegoslavië-tribunaal, het Libanon-tribunaal en het Internationaal Gerechtshof van de VN zijn in Den Haag gevestigd.

Bij de oprichting van het Internationaal Strafhof in 2002 zegde Nederland toe de huur voor tien jaar te betalen. Dat contract loopt nu af. Het ministerie van Buitenlandse Zaken moet bezuinigen en lijkt niet van plan opnieuw volledig bij te springen. Dat leidt tot irritatie. 'We zouden flexibiliteit verwachten van het gastland om de huur te blijven overmaken', zegt Marc Dubuisson, een van de directeuren van het ICC in Trouw. 'Het zijn echte Nederlanders.'

Afspraak
Volgens Buitenlandse Zaken houdt Nederland zich aan de afspraken en moeten de 119 verdragspartijen nu samen de kosten van de huisvesting dragen. 'Formeel heeft Nederland gelijk', zegt Göran Sluiter, hoogleraar Internationaal Strafrecht. Sluiter was destijds in Rome als waarnemer bij de onderhandelingen over de oprichting van Strafhof. 'Maar Nederland wilde het Strafhof maar wat graag binnenhalen. Ik denk niet dat landen als Japan en Duitsland – de grootste financiers – nu ook een deel van de huur willen betalen.'

Aanvankelijk wilde Buitenlandse Zaken de huursubsidie voor het Strafhof helemaal stopzetten. Maar dat stuitte op weerstand in de Tweede Kamer. Minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken heeft inmiddels laten doorschemeren dat Nederland 'als goed gastheer' toch wil bijspringen in de kosten. De vraag is nog wel: hoeveel?

Huur
Ook de burgemeester van Den Haag heeft de nodige druk op minister Rosenthal uitgeoefend om een substantiële financiële bijdrage te leveren aan de huur. 'Die onderhandelingen zijn nu gaande, maar of het voldoende zal zijn is de vraag', zegt Van Aartsen. Een vertrek van het Strafhof uit zijn stad noemt hij ondenkbaar. 'Al was het maar omdat in het Statuut van Rome is vastgelegd dat het ICC in Den Haag is gevestigd.'

Krap kantoorgebouw
Het Strafhof is gevestigd in een te krap kantoorgebouw aan de rand van Den Haag. De bedoeling is dat het verhuist naar nieuwbouw bij de Alexanderkazerne in de stad. Maar die zal in 2015 pas klaar zijn. Nederland heeft daar een gunstige lening van 200 miljoen euro voor verstrekt. Ook is de bouwgrond gratis ter beschikking gesteld. Waarmee duidelijk wordt hoe graag Nederland het Strafhof wil houden.

Niet alleen op het gebied van huur zijn er nu problemen. Ook was er irritatie omdat de door Nederland gewenste benoemingen van een Nederlandse rechter en griffier bij het Strafhof niet doorgingen. En Marc Dubuisson van het ICC beklaagt zich over het feit dat Nederland lastig visa verleent voor getuigen in processen. Volgens het Strafhof zijn nu en dan spoedprocedures vereist, bijvoorbeeld omdat getuigen gevaar lopen in eigen land. Maar de Nederlandse regering wil het ICC geen carte blanche geven.

Oorlogsmisdaden
Zo loopt nu een zaak tegen de Congolese militieleider Germain Katanga. Hij wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De verdediging haalde twee getuigen uit de gevangenis in Kinshasa om in het voordeel van Katanga te komen pleiten. Die hebben in Nederland asiel aangevraagd, omdat zij in de Democratische Republiek Congo voor hun leven vrezen. Maar tot nu toe heeft Nederland dat geweigerd.

Göran Sluiter is advocaat van deze getuigen: 'Nederland doet moeilijk over mensen die echt nodig zijn voor de rechtspleging. En dat brengt het functioneren van het Strafhof in gevaar.'

Burgemeester Van Aartsen heeft er wel vertrouwen in dat het goed komt tussen het ICC en Nederland: 'We moeten het niet dramatischer voorstellen dan het is. Het is gewoon heel belangrijk dat Nederland zich als een goed en keurig gastland opstelt. Al die VN-instituten in Den Haag zijn van essentieel belang voor Nederland. Het levert ons ook het nodige op, niet alleen de stad Den Haag, maar ook Nederland als natie. En daar moeten we dus buitengemeen voorzichtig mee omgaan.'