Nederland steekt meer geld in waterprojecten in ontwikkelingslanden. Opmerkelijk in een tijd van scherpe bezuinigingen. Maar Den Haag hecht groot belang aan dit speerpunt in ontwikkelingshulp: duurzaam gebruik van water in de landbouw, veilige delta's, schoon drinkwater en veilige sanitaire voorzieningen. In de komende drie jaar is het budget hiervoor met 98 miljoen euro opgehoogd tot 254 miljoen.

Eerder was al duidelijk dat Nederland het aantal landen dat directe hulp krijgt, vermindert tot vijftien. Ook het aantal hulpprojecten wordt teruggebracht. Volgens staatssecretaris Ben Knapen van Buitenlandse Zaken is er nu ruimte voor een scherpere focus op thema's als voedselzekerheid en water. Thema's die ook de Verenigde Naties centraal stellen in de zogeheten Millenniumdoelen.

Op die terreinen meer doen met meer geld, is het credo. 'Enerzijds hebben we natuurlijk serieus moeten bezuinigen. Anderzijds kun je door in minder landen actief te zijn en in allerlei sectoren minder actief te zijn, toch middelen vrijspelen en die concentreren op deze gebieden.'

Hulp bedrijfsleven
Volgens Knapen is de hulp van het bedrijfsleven daarbij nodig. Zo'n 150 miljoen euro gaat naar waterprojecten van het bedrijfsleven, kennisinstellingen en ontwikkelingsorganisaties. Maar daar moet wel iets tegenover staan, vindt de staatssecretaris. 'Wij vragen van de private sector geld en kennis. Geld voor projecten die economisch zo interessant zijn dat het voor hen verstandig is daarin te investeren. Wij kunnen in sommige gevallen, wanneer de risico's te groot zijn omdat de omgeving onzeker is, in het begin wat helpen met eerste verliesgaranties of een zachte lening.'

En over kennis: 'De expertise die hier wordt opgebouwd, maar ook expertise die ontstaat door uitwisselingsprogramma's. We hebben diverse programma's waarin we proberen de kennis hier te koppelen aan kennis daar.'

Met de oprichting van het Young Expert Programme wil Knapen de Nederlandse kennis op het gebied van water exporteren en verbreden. Via NGO's, bedrijven of kennisinstellingen kunnen jongeren ervaring opdoen in ontwikkelingslanden. De eerste jonge experts kunnen dit voorjaar waarschijnlijk al op pad.

Slim investeren
Investeren in ontwikkelingslanden is zeker tijdens een economische crisis risicovol. Toch is het mogelijk, denkt voorzitter Menno Holterman van de Stuurgroep Watertechnologie. Als je het maar slim aanpakt. Zoals in Ghana, waar een waterproject is gekoppeld aan landbouwontwikkeling. Aan het begin van het oogstseizoen wordt zaad ingekocht dat wordt voorgefinancierd door een Nederlandse bank. Als de oogst lukt, wordt dat geld terugbetaald.

Holterman: 'Hoe zorg je ervoor dat die oogst lukt? Door ervoor te zorgen dat water op een slimme manier wordt verdeeld en dat er net iets meer is. Dan kunnen gezinnen het gebruiken om te koken en bedrijvigheid te ontwikkelen. Het is mogelijk aan te haken bij een bestaande geldstroom, en te zorgen dat net iets meer geld geleend kan worden. Daardoor krijgt een bepaald gebied wel waterzuiveringstechnologie.'

Zorgen
Die focus op het bedrijfsleven baart directeur Danielle Hirsch van de ontwikkelingsorganisatie Both Ends enige zorgen. 'Als de staatssecretaris de echte armoedebestrijding maar niet uit het oog verliest', zegt zij.

De Nederlandse regering moet daarnaast oog hebben voor lokale groepen: het midden- en kleinbedrijf, NGO's en bestuurders. Dat geldt overigens ook voor overheden in de ontvangende landen. 'De centrale overheden in ontwikkelingslanden richten zich op donoren en internationale instanties. Die betrekken lokale overheden niet bij dat gesprek', verklaart Hirsch het probleem.

'Bovendien heerst in een aantal landen groot wantrouwen tussen nationale en lokale bestuurders. Daar kun je wat aan doen door met elkaar om de tafel te gaan zitten, maar dan moeten de spelregels helder zijn. En de potentie van lokale initiatieven, kennis en ideeën wordt door ons allemaal onvoldoende in beeld gebracht. Er is geen 'business case' en dus lijken die voorstellen onbetrouwbaar.'

Juiste partners
Zowel Hirsch van Both Ends als Holterman namens het bedrijfsleven zijn positief over de plannen van de staatssecretaris die zij als 'compleet' omschrijven, maar wachten af hoe het beleid verder wordt uitgewerkt.

De afgelopen jaren leek Ontwikkelingssamenwerking de ondernemers niet nodig te hebben, zegt Holterman. 'Het nieuwe kabinet breekt met die traditie en zoekt naar Trade in plaats van Aid'. De wil om samen te werken met de overheid en lokale Nederlandse ambassades is er. Maar met respect voor ieders rol en een focus op die vijftien landen. 'Dan moet het mogelijk zijn de juiste partijen bij elkaar te brengen.'

Verder lezen:

• Ministerie Buitenlandse Zaken: Beleidsbrief Water van Ben Knapen