'Mijn overhemden die ik had gedroogd op het balkon stonken naar traangas.' Eric Zoetmulder maakte in zijn appartement aan het Tahrirplein in Cairo de Arabische lente van dichtbij mee. Geen moment heeft hij erover gedacht om te vertrekken. Nederlander voelt hij zich niet meer. Bovendien heeft hij het tegenwoordig erg druk: 'Egypte zou mijn retirement home worden, maar ik heb nog nooit zo hard gewerkt.' 

'Ik ben geen Nederlander meer', vertelt Eric Zoetmulder terwijl hij in café El Horreya een slok van zijn Stella biertje neemt. Het op straat gekochte papieren zakje met gebrande pinda's schudt hij leeg op de plakkerige formicatafel. Zoetmulder voelt zich thuis in Cairo. Dat is te zien aan de manier waarop hij zich beweegt in deze baladi-bar op een steenworp afstand van zijn appartement aan het Tahrirplein. Ruim een jaar geleden had hij vanaf zijn balkon uitzicht op de revolutie. 'Du moment dat de overwinning in zicht kwam, ging iedereen weer naar huis. Maar Egypte is nog steeds een ontzettende bende. De euforie van toen is helemaal weg.'

Zich gedeisd houden
In 1978 kwam Zoetmulder voor het eerst in deze miljoenenstad. 'Toen heerste er een zelfde soort sfeer als tegen het einde van het Mubarak-regime. Een dreigende stilte, waardoor je steeds even over je schouder wilt kijken.' Toch voelde hij zich er meteen thuis en vond al snel een baan. Na vier jaar trok hij met zijn Egyptische vriendin, die later zijn vrouw werd, de wereld over. Via Nederland, Engeland en Frankrijk belandden ze in Singapore, waar ze 21 jaar bleven. Twee jaar geleden kwamen ze terug naar Cairo.

Tijdens de opstand van vorig jaar zat het echtpaar ongewild op de eerste rij. Terwijl Zoetmulder thuis aan het Tahrirplein bivakkeerde, zat zijn vrouw nog in haar eentje in hun appartement in Agami vlakbij Alexandrië. Afgezien van talloze bevrijdde criminelen uit de Wadi Natrun-gevangenis was het dorp zo goed als uitgestorven. Lichten uit en zich gedeisd houden was het enige dat ze kon doen.

Koude douche
Ondertussen stroomde het Tahrirplein vol met duizenden betogers en waren internet en mobiele netwerken uit de lucht. Een oorverdovend lawaai, zwarte rookwolken en sirenes namen het kruispunt over. Traangas bleef hangen tussen de hoge flatgebouwen. Zoetmulders overhemden, die buiten hingen te drogen, konden meteen weer de wasmachine in.

In de stad prijken nog muurschilderingen over de revolutie, maar behalve het zwartgeblakerde hoofdgebouw van de ontbonden staatspartij NDP en hier en daar een verdwaald Occupy-achtig tentje is op het Tahrirplein niets meer te zien.

'De revolutie is een koude douche geweest, één grote teleurstelling. Het was twee maanden chaos en toen ging iedereen weer naar huis, met het idee van 'Die klus is geklaard.' Maar nu overheerst de desillusie. De kosten waren erg hoog, zowel economisch als in mensenlevens, maar de baten zijn uitgebleven. De werkgelegenheid is drastisch gedaald, inkomsten zijn gekelderd en de de cost of living is alleen maar gestegen. Politiek is er weinig veranderd. De namen van de spelers zijn anders maar het spel is nog precies hetzelfde. Ondertussen blijft de bevolking exponentieel groeien met een miljoen mensen per negen maanden.'

Oude lul
Getwijfeld of hij tijdens de onlusten met zijn vrouw naar Nederland moest gaan, heeft Zoetmulder niet. 'Ik ben al 30 jaar weg en het is niet meer het land waar ik opgroeide. Ik ben geen Nederlander meer. In Cairo raakte ik bevriend met Hans Janssen, inmiddels een bekende Arabist. Hij was linkser dan links, ik rechtser dan rechts. We hadden stevige verbale knokpartijen maar vonden elkaar in onze liefde voor paardrijden. Uitgerekend hij heeft zich ingelaten met Geert Wilders! Nederland wordt steeds minder tolerant. De flowerpowertijd is voorgoed voorbij. Het fenomeen buitenlanders is uitermate interessant in de kroeg, totdat je zoon of dochter ermee thuiskomt. Ik heb helemaal geen trek in de islamofobie. Ik zou me de hele dag druk maken over mijn vrouw.'

'Daarnaast is het hier veel interessanter qua werk. In Nederland ben ik een oude lul. Hier is mijn leeftijd juist een kwalificatie en heb ik zelfs meer werk dan ik aankan. Cairo zou mijn retirement home worden, maar ik heb nog nooit zo hard gewerkt!'

Zero-sum game
Zoetmulder heeft een consultancy opgezet op het gebied van organisatie en efficiëntie en verzorgt ook executive coaching voor Egyptische CEO's. 'Werken voor expats leer je snel af. Er zit geen toekomst in die relaties omdat expats maar kort hier zijn. Bovendien is werken met Egyptenaren veel leuker. Zo zwak als het land is in teamverband, zo sterk zijn ze individueel. Iedereen eist ruimte op voor zichzelf. Als er raakvlakken zijn tussen het business-idee van twee mensen zullen ze allebei alsnog hun eigen plan uitvoeren. Kijken of ze hun ideeën kunnen verenigen om samen te werken komt niet in ze op. Niet voor niets is er geen woord voor compromis in het Arabisch.'

Zoetmulder geeft onder andere driedaagse trainingen voor soft skills. Trots is belangrijk in Egypte. 'Ik probeer uit te leggen dat je geen lapzwans bent als je iemand met wie je van mening verschilt eerst rustig laat uitpraten. Luisteren wordt gezien als een zwaktebod. Ze leven volgens de zero-sum game- mentaliteit: je kunt alleen winnen als de ander heeft verloren. Win-win is hier niet vertaalbaar.'

Naast zijn drukke werkzaamheden doet Zoetmulder pro bono mentoring voor jonge ondernemers. 'Hier rondhangen in puur passieve vorm vind ik moeilijk. Je wilt op een gegeven moment iets bijdragen. Werken met die jongeren is leuk. Niet al hun businessplannen zijn even lucratief, maar het zijn enthousiaste en positieve denkers die nog niet zijn bedorven door het systeem.'

Buitenlanderetiket
Terwijl veel buitenlanders op het eiland Zamalek of in expat-enclave Maadi wonen, koos Zoetmulder bewust voor downtown. 'Buurten als Mohandiseen of Nasr City hebben geen soul, het zijn dode steden. Ik woon nu midden in de stad, precies op het belangrijkste kruispunt van de metro. Cairo is één grote traffic jam maar de metro rijdt, het kost bijna niets en het is snel: binnen 12 minuten zit ik in Maadi.'

Ook al is downtown het epicentrum van de stad, het is net een dorp. 'Iedereen kent elkaar en als je een beetje mee kunt babbelen in het Arabisch ben je zo van je etiket als buitenlander af. Ik word niet afgezet op de markt en in een van de vele baladi bars heb ik voor tien Egyptische pond een biertje. Ik vind het allemaal prachtig hier.'

Horreya
Café El Horreya is een van de meest bekende volkskroegen, oftewel baladi bars. Van linkse intellectuelen tot winkeliers, heel Cairo ontmoet elkaar in dit spartaans ingerichte etablissement. In de helft van het café zijn de ramen uitgevoerd met melkglas. Hier mag bier worden gedronken. Het ene na het andere biertje wordt ongevraagd onder je neus geduwd. De flesjes blijven op tafel om na afloop de rekening te bepalen.

'Hier zitten allemaal brave moslims doing the naughty', vertelt Zoetmulder. 'Ik zat hier ook een keer aan het bier met een Egyptische partner. Toen we bijna klaar waren met de werkbespreking herinnerde ik hem eraan dat hij net op tijd kon zijn voor de moskee. Maar terwijl wij vanuit onze cultuur juist gewend zijn om naar onze gebedshuizen te gaan om vergiffenis te vragen, wilde hij de moskee alleen betreden als hij rein was.'

Verkiezingen
Op 23 en 24 mei 2012 gaat Egypte naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. 'Bij de parlementaire verkiezingen van een paar maanden geleden was de opkomst ongekend hoog. Dit waren proteststemmen, gekruid met een flinke zak duiten.' Zowel de Moslimbroeders als de Salafisten hebben een solide financiële achterban: 'Hun campagnegelden komen respectievelijk uit Qatar en Saudi-Arabië. En in Kafr Shukr, ten noorden van Cairo, was je stem een grote zak rijst, vlees en honderd Egyptische pond waard.' De Moslimbroeders en de Salafisten kwamen dus als winnaars uit de bus. Dit heeft ook te maken met het feit dat zij niet eerder officieel deel hebben uitgemaakt van de regering en dus nog geen smet op het blazoen hebben.

De opkomst van de vorige keer zal waarschijnlijk een eenmalige vlam in de pan blijken, ook al ging het toen om een wassen-neusparlement zonder executoire macht en is deze verkiezing van groter belang voor de toekomst van Egypte. Verkiezingen werden toen nog gezien als het einde aan de onzekerheid.'

Inmiddels is het besef doorgedrongen dat je van de meeslepende retoriek van de kandidaten niet kunt eten. 'Ook al zijn veel mensen geschrokken van de opmars van de islamisten, de gemiddelde Egyptenaar raakt hoe langer hoe minder geïnteresseerd in principiële kwesties. Hier is betrokkenheid: zorgen dat er vanavond eten op tafel komt.'

In de Verenigde Staten geloven ze bijna religieus in de majority rule. 'Hier hopen mensen op een strenge president die met de vuist op tafel slaat en orde op zaken stelt. ‘Every nation has the government it deserves.'

Achteruitgang
Het Egypte van vandaag leeft met de erfenis van decennialang onderdrukt en bestolen worden door de eigen regering, met een president die het land zag als een particuliere boerderij waarvan de oogst hem persoonlijk toekwam. “Doordat er nooit incentives zijn geweest lijden Egyptenaren nu nog steeds aan het ‘good enough’-syndroom. Ze zijn tevreden met middelmatigheid en vertrouwen liever op zichzelf dan op een ander. Mohammed fucks Ahmed en samen fucken ze Mansour. Echte samenwerking zit niet in de cultuur', aldus Zoetmulder.

Ondanks de weinig hoopvolle vooruitzichten is hij verknocht aan Egypte en aan de nieuwe generatie met al haar ambitie en dromen. 'Als je uitgaat van de individuele drive van de gemiddelde Egyptenaar heeft het land veel potentie. Toch loopt de productiviteit continu terug. Voorlopig blijft Egypte het land van de gemiste kansen.' Anno 2012 is stilstand meer dan ooit achteruitgang. Des te wranger is de hier zo vaak gebezigde uitspraak This is Egypt. Nothing will ever change.